Białaczka u dzieci.

Białaczka u dzieci to najczęstsza choroba nowotworowa wieku dziecięcego. 30% wśród rozpoznawanych nowotworów wieku rozwojowego to właśnie nowotwory krwi. W przeważającej części są to postacie ostre białaczek, a jedynie w niewielkim odsetku postacie przewlekłe. W ostatnich dziesięcioleciach osiągnięto znaczy postęp i białaczka, z choroby dawniej nieuleczalnej, obecnie jest wyleczalna u 80% małych pacjentów cierpiących na ostrą białaczkę limfoblastyczną i białaczka coraz rzadziej kojarzona jest z wyrokiem.

Czym jest białaczka?

Białaczka jest chorobą nowotworową, w której jako skutek naciekania szpiku przez nieprawidłowe komórki nowotworowe dochodzi do wyparcia prawidłowych komórek produkujących krwinki, a co za tym idzie pojawiają się objawy niedoboru krwinek czerwonych, białych oraz płytek. Poszczególne prawidłowe krwinki pełnią różne funkcje:

• krwinki czerwone, czyli erytrocyty - odpowiadają za roznoszenie tlenu do tkanek organizmu, a więc odpowiadają za wymianę tlenu w organizmie,
• Krwinki białe, czyli leukocyty – odpowiadają za utrzymanie odporności, a więc zapobiegają zakażeniom,
• Krwinki płytkowe, czyli trombocyty – odpowiadają za krzepnięcie krwi, czyli zapobiegają krwawieniom.

Przy wyparciu poszczególnych typów prawidłowych komórek dochodzi do pojawienia się objawów białaczki, wynikających z wypadnięcia funkcji pełnionej przez dany składnik:

• niedokrwistość, czyli inaczej anemia – jest spowodowana brakiem erytrocytów. Objawia się narastającym osłabieniem, łatwą męczliwością, zaburzeniami koncentracji, bólami głowy, bladością skóry i śluzówek, dusznościami, zaburzeniami rytmu serca,
• wzrost podatności na występowanie zakażeń – wynika z niedoboru leukocytów – dominują głównie zakażenia grzybicze i bakteryjne, uaktywniają się zakażenia wirusowe,
• zaburzenia krzepnięcia- mogą wystąpić krwawienia z dziąseł, nosa, wybroczyny na skórze i błonach śluzowych, łatwe powstawanie siniaków.

Rozwój białaczki u dzieci

W dalszym etapie choroby dochodzi do wydostania się nieprawidłowych komórek nowotworowych do krwi (nazywane są komórkami blastycznymi), a drogą krwi mogą lokalizować się w wielu narządach – między innymi w wątrobie, śledzionie, węzłach chłonnych, kościach, ośrodkowym układzie nerwowym. W zależności od lokalizacji pojawiają się różne objawy.

Najczęstsze białaczki u dzieci

Najczęstszą białaczką występującą u dzieci jest ostra białaczka limfoblastyczna (ALL – acute lymphoblastic leukemia). Jest to choroba nowotworowa wywodząca się najczęściej z prekursorów linii limfocytów B, rzadko z linii komórek T. Limfocyty to podtyp białych krwinek. Nie jest poznana przyczyna powstawania tej choroby. Szczyt zachorowań przypada na 3-7 rok życia, jednak zachorować mogą dzieci w każdym wieku. Białaczka może być również wrodzona. Nieco częściej występuje u chłopców.

Białaczka u dzieci - objawy

Początkowo choroba przebiega skrycie. Początek objawów nieraz jest trudny do uchwycenia. Pojawia się narastające osłabienie oraz spadek wydolności fizycznej. Czynności, które dziecko wcześniej wykonywało bez problemów, stają się trudne do osiągnięcia. Występuje bladość, apatia, senność, bóle głowy, zaburzenia koncentracji i problemy z nauką. Zwiększa się skłonność do powstawania siniaków i wybroczyn, mogą pojawić się krwawienia z nosa czy dziąseł, może także wydłużać się czas krwawienia, np. po zranieniu. Objawy białaczki u dzieci mogą przejawiać się również zwiększoną tendencją do zakażeń, głównie w obrębie układu oddechowego i zatok. Infekcje mogą trwać dłużej niż dotychczas i często nawracać, często również występuje gorsza odpowiedź na stosowane leczenie. Gdy dochodzi do zajęcia narządów pojawiają się dalsze objawy, np. bóle brzuszka i uczucie pełności przypadku powiększenia śledziony czy wątroby. Dzieci skarżą się także na bóle nóżek – bóle te nie są związane z urazem, często występują w nocy, a na kończynach nie widać żadnych zmian, które mogłyby sugerować przyczynę dolegliwości. W przypadku zajęcia ośrodkowego układu nerwowego wystąpić mogą bóle głowy, nudności, wymioty, zaburzenia widzenia. Niestety w tym typie białaczki u dzieci zajęcie opon mózgowo-rdzeniowych jest dość częste. Może pojawić się powiększenie węzłów chłonnych. Wystąpić mogą stany podgorączkowe lub gorączka, powstawać mogą owrzodzenia w jamie ustnej.

Białaczka u dzieci - badania diagnostyczne

W badaniach obrazowych i laboratoryjnych pojawia się powiększenie śledziony i wątroby. W morfologii krwi zwykle występuje zmniejszona liczba czerwonych krwinek oraz płytek. Liczba białych krwinek, czyli leukocytów może być różna – zmniejszona, zwiększona lub prawidłowa. Natomiast w rozmazie krwi pojawiają się nieprawidłowe komórki blastyczne. Dodatkowo dochodzi do gwałtownego rozrostu tych komórek w szpiku. W badaniach wzrasta zwykle OB, w zdjęciu radiologicznym występują zmiany w kościach. W celu potwierdzenia rozpoznania konieczne jest pobranie szpiku kostnego. Następnie wykonywane są liczne szczegółowe badania pobranego materiału.Leczenie uzależnione jest od grupy ryzyka (grupa ryzyka mniejsza, większa, oraz grupa białaczek niemowląt). Szanse na wyleczenie wynoszą 80%.

Drugą najczęściej spotykaną białaczką u dzieci jest ostra białaczka szpikowa (AML - acute myelogenus leukemia) to nowotwór złośliwy wywodzący się z układu białych krwinek. Podobnie jak w przypadku białaczki limfoblastycznej również nie udało się ustalić przyczyny powstawania choroby. Początkowe objawy mogą być podobne do występujących w ostrej białaczce szpikowej. Może rozpoczynać się również wytrzeszczem gałki ocznej. Jest to białaczka o nieco gorszym rokowaniu, szansa na wyleczenie wynosi 50%.


Bibliografia

Radwańska U. Białaczki u dzieci, Volumed, Wrocław 1998, ISBN 83-87804-00-2
Sońta-Jakimczyk D. Choroby krwi i układu krwiotwórczego u dzieci, Śląska Akademia Medyczna, Katowice 2002, ISBN 83-88895-41-9
Matysiak M. Hematologia w praktyce pediatrycznej, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2002, ISBN 83-200-2639-3
Kawalec W., Kubicka K. Pediatria, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, ISBN 83-200-3253-9