Biopsja szpiku w diagnostyce białaczki

W rozpoznawaniu białaczki biopsja szpiku stanowi obowiązkowy element postępowania diagnostycznego. Białaczka u osób dorosłych znajduje się wyłącznie w szpiku kostnym. To tam powstaje pierwsza komórka białaczkowa, z której rozwija się białaczka. Dopiero gdy komórki białaczkowe znacznie się namnożą, przechodzą do krwi obwodowej, dlatego też w diagnostyce białaczki do ustalenia konkretnego rodzaju choroby i komórek, jakie w niej występują konieczna jest biopsja szpiku kostnego.

Czym jest szpik kostny?

Szpik kostny wypełnia środek wszystkich kości organizmu. Szpik czerwony, w którym powstaje krew, znajduje się przede wszystkim w kościach miednicy, mostka, żeber i kręgów. W pozostałych występuje w ilości szczątkowej. Pozostałą (większą) przestrzeń jamy szpikowej, jakiej nie wypełnia szpik czerwony, zajmuje tkanka tłuszczowa, czyli szpik żółty. Podczas biopsji w diagnostyce białaczki do badania należy pobrać fragmenty szpiku czerwonego.

Rodzaje biopsji szpiku

Istnieją 2 metody pozwalające uzyskać próbkę szpiku do dalszych badań:

• biopsja aspiracyjna - jest mniej inwazyjna. Dzięki niej uzyskuje się komórki układu krwiotwórczego luźno związane z podłożem. Można je wykorzystać do wielu badań, z wyjątkiem testów histologicznych,
• trepanobiopsja - polega na pobraniu małego fragmentu kości zawierającej szpik. Zabieg jest mniej przyjemny dla pacjenta, ale pozwala uzyskać materiał do wielu badań łącznie z histologicznym i histochemicznym. Ponadto daje jedyną możliwość zbadania szpiku kostnego, gdy nie da się pobrać materiału za pomocą biopsji aspiracyjnej.

Skąd pobierany jest szpik kostny? 

Trepanobiopsję wykonuje się jedynie z kości biodrowej. Mostek nakłuwa się po środku w jego górnej części. Kość biodrową nakłuwa się w miejscu, gdzie znajduje się najbliżej skóry, czyli w kolec biodrowy tylny górny. Można go wyczuć w okolicy lędźwiowej. Czasami do biopsji wykorzystuje się grzebień biodrowy leżący 1-2 cm do tyłu od tego kolca. Biopsję aspiracyjną można pobrać z talerza kości biodrowej lub mostka.

Biopsja szpiku kostnego - przebieg biopsji aspiracyjnej

Jeżeli wykonuje się ją na kości biodrowej, chory leży na plecach, ewentualnie na boku. W przypadku biopsji mostka badany leży na wznak. Należy odsłonić daną okolicę ciała (lędźwiową lub klatkę piersiową). Następnie skóra w tym miejscu zostaje przemyta preparatem odkażającym. Skóra, tkanka podskórna i okostna w planowanym miejscu nakłucia zostaje znieczulona. Środek znieczulający podaje się strzykawką przez nakłucie tkanek. Może to być trochę nieprzyjemne. Znieczulenie zaczyna działać po 2-5 minutach. Biopsję aspiracyjną wykonuje się za pomocą specjalnej igły innej dla mostka i kości biodrowej. Są one zrobione ze stali nierdzewnej. Posiadaj też specjalny ogranicznik, chroniący przed zbyt głębokim wbiciem igły. Igłę wprowadza się powoli przez skórę, tkankę podskórną okostną i kość. Musi się znaleźć w jamie szpikowej (w środku kości). W trakcie nakłuwania nie czuje się bólu, a jedynie dotyk.

Po dotarciu do jamy szpikowej lekarz wyjmuje specjalną zatyczkę (zamykającą światło igły w trakcie nakłuwania) i podłącza do niej strzykawkę. Poprzez pociąganie tłoczka aspiruje się szpik kostny. Zwykle podczas biopsji aspiracyjnej występuje kłujący ból, który świadczy o prawidłowym wykonaniu biopsji. Pobrany szpik asystent szybko umieszcza na szkiełkach i w probówkach, zanim materiał skrzepnie. Następnie dostarcza się go do odpowiednich pracowni diagnostycznych. W tym samym czasie lekarz powoli wyjmuje igłę biopsyjną z kości. W miejscu punkcji zostaje założony jałowy opatrunek, który trzeba utrzymywać przez 6-12 godzin. Całe badanie trwa zaledwie kilkanaście minut.

Biopsja szpiku kostnego - przebieg trepanobiopsji

Trepanobiopsja przebiega bardzo podobnie do biopsji aspiracyjnej szpiku. Wykonuje się ją jednak tylko w obrębie kości biodrowej (jest grubsza niż mostek). Do trepanobiopsji również istnieje odrębna igła. Przygotowanie do zabiegu wygląda tak samo jak powyżej. Po odkażeniu i znieczuleniu miejsca nakłucia igłę wprowadza się w talerz kości biodrowej nieco głębiej (na 3-4cm). Później, aby odciąć fragment znajdujący się w środku, wykonuje się kilka ruchów wahadłowych na boki. Następnie powoli wyciąga się igłę. W trakcie, gdy miejsce nakłucia jest opatrywane, asystent wypycha z igły pobrany fragment na jałowy gazik. Po biopsji należy uciskać miejsce nakłucia przez 5-10 minut.

Jakie badania można wykonać z pobranego szpiku?

Z pobranego szpiku można wykonać wiele specjalistycznych i badań. W białaczkach najczęściej przeprowadza się diagnostykę molekularną i cytogenetyczną uzyskanych w ten sposób komórek krwiotwórczych. To jedyna metoda na pełne rozpoznanie konkretnego typu białaczki. Powyższe badania dają możliwość poznania dokładnego wyglądu komórek białaczkowych. Dostarczają informacji na temat rodzaju receptorów na powierzchni komórek nowotworowych oraz rodzaju mutacji genetycznych w ich genomie. Dzięki tej wiedzy można zastosować leki uderzające w ten konkretny typ komórek białaczki i ocenić jakie szanse na wyleczenia ma dana chora osoba.

Wykonanie biopsji szpiku kostnego jest niezbędne do prawidłowego zdiagnozowania białaczki i wyboru najlepszej metody walki z nowotworem.


Bibliografia

Janicki K. Hematologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 83-200-2431-5
Hołowiecki J. (red.), Hematologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-3938-2
Hellmann A., Lewandowski K. Cytologiczny atlas hematologiczny, Via Medica, Gdańsk 1999, ISBN 83-86899-52-2
Dmoszyńska A. (red.), Atlas hematologii klinicznej, Czelej, Lublin 2004, ISBN 83-88063-93-6