Chemioterapia w białaczkach

Chemioterapia jest współcześnie metodą najszerzej stosowana w leczeniu nowotworów. Także w białaczkach w większości przypadków jest podstawową metodą leczenia. Białaczka to choroba nowotworowa krwi, a konkretnie układu krwiotwórczego. Dochodzi do zmian ilościowych i jakościowych w krwinkach białych we krwi, szpiku, węzłach chłonnych, śledzionie.

Białaczka objawy

Potem mogą się dołączać także zmiany w innych komórkach krwi np. krwinkach czerwonych. Jest to dość częsty nowotwór, zwłaszcza u dzieci, gdzie jest na pierwszym miejscu pod względem zachorowalności. Białaczki możemy podzielić na ostre i przewlekłe oraz na te pochodzenia szpikowego oraz limfatyczne. U dzieci przeważa ostra białaczka limfatyczna a u dorosłych ostra białaczka szpikowa. Co do rokowania istnieją znaczne różnice miedzy poszczególnymi typami białaczek, jeżeli zaś chodzi o leczenie we wszystkich typach stosujemy chemioterapię, ewentualnie przeszczep szpiku. 

Leczenie ostrych białaczek

Ostre białaczki, bez względu na pochodzenie, zwykle traktowane są jako jeden zespół chorobowy, ze względu na podobny obraz kliniczny, choć rokowanie jest zupełnie inne. Objawy w dużej mierze wynikają z wyparcia prawidłowych komórek szpiku przez nieprawidłowe krwinki białe. Ze względu na zbyt małą liczbę krwinek czerwonych powstaje niedokrwistość, a zmniejszenie liczby płytek krwi sprawia, że chory na ostrą białaczkę cierpi na krwawienia.
Nieprawidłowa budowa krwinek białych powoduje, że nie chronią one wystarczająco organizmu przed infekcjami. Pojawiają się także objawy ogólne takie jak gorączka, osłabienie i nocne poty. Zmienione krwinki białe naciekają też inne narządy, przez co pojawia się powiększenie śledziony, węzłów chłonnych a także zmiany w kościach oraz mózgu. Metodą leczenia z wyboru w ostrej białaczce jest chemioterapia. Jej zadaniem w pierwszej kolejności jest osiągnięcie remisji, czyli zmniejszenie liczby nieprawidłowych komórek we krwi i szpiku do wartości, które nie będą już szkodzić organizmowi.

Chemioterapia - zastosowanie

Później chemioterapia służy do podtrzymania remisji. Głównymi lekami cytostatycznymi stosowanymi w tym typie białaczki to daunorubicyna i cytarabina. Leczenie często jest długotrwałe i obciążone wieloma skutkami ubocznymi, ale np. w ostrej białaczce u dzieci doprowadza aż w 70-80% do wyleczenia, czyli przeżycia dłuższego niż 5 lat bez nawrotów choroby.
U dorosłych chemioterapia ma niestety niższą skuteczność, ponieważ przeważa u nich ostra białaczka szpikowa, która zdecydowanie gorzej reaguje na chemioterapię. Mimo to w tych przypadkach też jest metodą leczenia pierwszego rzutu. Jeżeli leczenie chemioterapią nie pomaga stosuje się u tych chorych przeszczep szpiku. Jednak przed przeszczepem także konieczna jest bardzo silna chemioterapia połączona naświetlaniem całego ciała w celu zniszczenia wszystkich nieprawidłowych komórek nowotworowych przed przeszczepieniem nowego prawidłowego szpiku.

 Leczenie przewlekłych białaczek

Przewlekła białaczka limfatyczna jest chorobą bardziej podstępną. Często na początku nie daje żadnych objawów. Choroba ta polega na tym, że leukocyty białe we krwi, węzłach chłonnych oraz śledzionie i szpiku ulegają nadmiernemu rozrostowi. Schorzenie to dotyczy głównie ludzi starszych, z przewagą mężczyzn. W tej postaci białaczki bardzo często dochodzi do bezbolesnego powiększenia węzłów chłonnych, może także dojść do powiększenia śledziony i wątroby.  
W przewlekłej białaczce limfatycznej stosuje się trochę inne zasady niż w białaczce ostrej, mianowicie leczenie rozpoczyna się najpóźniej jak można. Wynika to z tego, że rozpoczęcie leczenia we wczesnej fazie choroby nie daje oczekiwanych rezultatów, za to naraża pacjenta na liczne skutki uboczne  chemioterapii.
Wskazaniem do rozpoczęciem chemioterapii jest ciężka niedokrwistość, spadek liczby płytek, powiększenie śledziony i węzłów chłonnych. Leczenie polega na niszczeniu nieprawidłowych komórek nowotworowych i stosuje się w tym celu chemioterapię czasami w połączeniu z radioterapią.
Lekiem pierwszego wyboru jest chlorambucyl, który podaje się w formie tabletek co sprawia, że jest mało uciążliwy w stosowaniu. Czasami jako dodatkowy lek stosuje się sterydy, np. prednison. Jednak najczęściej takie leczenie nie przynosi spodziewanych korzyści i choroba nawraca. Niestety nawrót choroby jest już zazwyczaj oporny na stosowane wcześniej leczenie. Lekiem drugiego rzutu jest fludarabina, która hamuje powstawanie nowych nowotworowych klonów krwinek białych oraz zabija te które już powstały, ale jeszcze nie atakują organizmu przez co są trudne do „wykrycia” przez inne chemioterapeutyki.

 Przewlekła białaczka - objawy

Przewlekła białaczka szpikowa może rozwijać się skrycie nawet przez wiele lat. Jest spowodowana nieprawidłowym rozrostem komórek w szpiku. Bardzo często u podłoża choroby leży obecność nieprawidłowego chromosomu, zwanego chromosomem Philadelphia.
Choroba może zostać wykryta przypadkowo, np. przy okazji badania krwi albo przy przy badaniu brzucha kiedy lekarz wyczuwa powiększoną śledzionę. Wstępny bezobjawowy okres przewlekły może nawet trwać latami. Późniejszy etap choroby przypomina objawy ostrej białaczki.
W przewlekłej białaczce szpikowej także stosuje się chemioterapię, ale jest ona metodą mało skuteczną. Chemioterapeutykiem który stosuje się w tej chorobie hydroksymocznik. Innym lekiem który można stosować jest interferon ale po nim także występuje wysoki odsetek nawrotów, żeby leczenie było skuteczne nie należy go przerywać. Jedyną metodą, która zapewnia całkowite wyleczenie w tym typie białaczki jest przeszczep szpiku.

Chemioterapia - znaczenie

Chemioterapia ma bardzo szerokie zastosowanie zarówno jako metoda, która ma zapewnić wyleczenie pacjenta lub jako sposób umożliwiający skuteczne przeprowadzenie przeszczepu szpiku. Niestety często stosowanie chemioterapeutyków pociąga za sobą bardzo wiele działań ubocznych, a skuteczność nie zawsze jest taka jakiej oczekujemy.
Przy planowaniu chemioterapii, zarówno przy białaczkach tak jak i przy innych nowotworach, trzeba pamiętać że takie leczenie nie ma jedynie samych plusów ale też minusy. Jeżeli w danej chorobie jest to jedyna możliwa metoda leczenia, trzeba starać się pomagać pacjentowi zmagać się z często bardzo przykrymi objawami ubocznymi chemioterapii, aby leczenie nie stało się dla pacjenta bardziej uciążliwe niż sama choroba.

Bibliografia

Madej G. Chemioterapia onkologiczna dorosłych i dzieci, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999, ISBN 83-200-2194-4
Maj S. Farmakoterapia chorób krwi i układu krwiotwórczego, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2000, ISBN 83-200-2449-8
Orzechowska-Juzwenko K. Zarys chemioterapii nowotworów narządowych i układowych, Volumed, Wrocław 2000, ISBN 83-87804-15-0
Hirano N., McKay J. Chemioterapia, radioterapia, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2002, ISBN 978-83-87957-89-6