Co to jest białaczka?

Krew chorego na ostrą białaczkę ma białawy kolor. Z tego powodu w 1845 roku, kiedy pierwszy raz ją opisano, została nazwana „chorobą białej krwi”. Często w jej przebiegu dochodzi do znacznego wzrostu poziomu białych krwinek. Ich ilość może także się zmniejszyć lub pozostać w normie. Może dojść do zmian w ilości i funkcjonowaniu innych rodzajów krwinek.

Jakie są rodzaje prawidłowych krwinek?

Wszystkie krwinki w warunkach prawidłowych pełnią odmienne funkcje w organizmie. Są to:

• erytrocyty (krwinki czerwone) – przenoszące tlen do tkanek,

• leukocyty (krwinki białe), w tym: granulocyty, limfocyty, monocyty – pełnią funkcje immunologiczne,

• płytki krwi: zapobiegają nadmiernym krwawieniom.
  

Jak powstaje krew?

W szpiku kostnym znajdują się komórki krwiotwórcze mające zdolność odnawiania się i tworzenia komórek potomnych, które będą odpowiadały za budowę i funkcjonowanie krwi. Z takiej komórki krwiotwórczej, inaczej macierzystej, powstaje wiele rodzajów komórek, które następnie przekształcają się we wszystkie rodzaje wymienionych wyżej krwinek. Proces ten nazywamy różnicowaniem. Kiedy takie zróżnicowane komórki dojrzeją, są zdolne do pełnienia swoich funkcji. W pierwszym etapie powstawania krwi komórka macierzysta daje początek dwóm rodzinom komórkowym: szpikowej i limfoidalnej. Z linii szpikowej powstają następnie erytrocyty, płytki krwi, granulocyty, monocyty; z linii limfoidalnej natomiast limfocyty.

Przyczyny białaczki

Białaczka charakteryzuje się ilościowymi i jakościowymi zmianami leukocytów (granulocytów, monocytów bądź limfocytów). Oznacza to, że dochodzi do zmiany na jakimś etapie produkcji krwinek białych. W wyniku niekorzystnej dla organizmu zmiany w komórce krwiotwórczej powstaje komórka nowotworowa. W wyniku jej podziału tworzą się krwinki niepełnowartościowe, które nie są w stanie spełniać funkcji odpornościowych. Ponadto rozmnażają się w sposób niekontrolowany. Stopniowo rozrastają się w szpiku – zajmują miejsce oraz zaburzają powstawanie i dojrzewanie innych rodzajów komórek: erytrocytów, leukocytów, płytek krwi. W następnym etapie komórki nowotworowe wydostają się ze szpiku i docierają do różnych narządów, czyniąc w nich szkody. 

Jak to się objawia?

W związku z brakiem różnych typów krwinek organizm zaczyna nieprawidłowo funkcjonować. Chorzy obserwują u siebie najczęściej:

• zakażenia: w postaci owrzodzeń w jamie ustnej, uporczywej anginy, zapalenia płuc z gorączką i osłabieniem – to wynik niedoboru granulocytów,

• plamicę skóry i śluzówek, krwawienia z nosa, przewodu pokarmowego, dróg rodnych z powodu spadku ilości płytek krwi,

• bóle kości i stawów spowodowane rozrostem nieprawidłowych komórek w szpiku,

• bladość skóry i śluzówek, osłabienie, zawroty głowy spowodowane spadkiem ilości krwinek czerwonych.

Zmiany nowotworowe - przyczyny

Jak dotąd przyczyna powstania takich zmian pozostaje niepoznana. Istnieje kilka czynników ryzyka, czyli takich, których wystąpienie zwiększa zagrożenie białaczką. Należą do nich:

• narażenie na promieniowanie jonizujące,

• ekspozycja na benzen w trakcie pracy,

• wcześniejsza terapia lekami mającymi wpływ na funkcjonowanie materiału genetycznego.

Istnieją także inne prawdopodobne czynniki ryzyka, takie jak: narażenie na różne czynniki środowiskowe, wrodzone defekty genetyczne czy inne choroby układu krwiotwórczego.

Wiadomo, że dochodzi do mutacji, czyli zmiany w budowie kwasu nukleinowego niosącego informację dla komórki o tym, jak powinna być zbudowana, jakie ma pełnić funkcje,  jak szybko się dzielić. Są to różne mutacje, w wielu genach i na różnych etapach dojrzewania komórek. Wynika stąd, że zmienione komórki nowotworowe mogą wykazywać różnorakie cechy. Na tej właśnie podstawie klasyfikuje się rodzaje białaczek.

Rodzaje białaczek

Dwa główne rodzaje to białaczka szpikowa (mieloblastyczna) i limfoblastyczna. Podział ten określa, która z linii komórkowych została zaburzona.

Białaczka ostra

Białaczkę określa się jako ostrą, jeśli przebiega szybko, w gwałtowny sposób. Objawy pojawiają się w ciągu dni, tygodni, a choroba już w tak krótkim czasie doprowadza do bardzo groźnych dla życia następstw. Białaczka przewlekła rozwija się wolniej, objawy trwają dłużej, przebieg jest na początku stosunkowo łagodniejszy.

Kto może zachorować na białaczkę?

Na białaczkę zachorować może każdy, poszczególne typy białaczek wykazują przy tym różną częstość w poszczególnych grupach wiekowych. Ostra białaczka limfoblastyczna występuje częściej u dzieci i młodzieży, przewlekła białaczka limfocytowa – u ludzi w wieku podeszłym, przewlekła białaczka szpikowa – w średnim wieku. Częściej chorują mężczyźni, stosunek chorych mężczyzn do kobiet to 3:2. Ważne są czujność i wykonywanie profilaktycznego badania krwi raz w roku i zawsze w przypadku objawów mogących sugerować chorobę krwi. 

Bibliografia

Sułek K. (red.), Hematologia, Urban & Partner, Wrocław 2000, ISBN 83-87944-70-X
Janicki K. Hematologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 83-200-2431-5
Hołowiecki J. (red.), Hematologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-3938-2
Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0