Diagnostyka białaczki

W diagnostyce białaczki stosuje się wiele badań laboratoryjnych obrazowych i inwazyjnych. Służą one do postawienia rozpoznania konkretnego typu białaczki, oceny stanu ogólnego chorego oraz szans na wyleczenie (rokowania). W samym procesie rozpoznawania białaczki ważne jest, aby przy wystąpieniu specyficznych objawów podejrzewać, że ich przyczyną może być proces nowotworowy. Następnie należy wykonać badania diagnostyczne, które potwierdzą lub wykluczą białaczkę jako powód dolegliwości.

Jakie są objawy białaczki?

Najbardziej nasilone i szybko narastające objawy występują w białaczkach ostrych. Przeważnie w tym samym czasie pojawiają się osłabienie, męczliwość, gorączka, bóle i zawroty głowy, bóle kości i stawów, infekcje bakteryjne i grzybicze w obrębie jamy ustnej, płuc, odbytu oraz krwawienia z różnych okolic ciała: nosa, śluzówek jamy ustnej, dróg rodnych przewodu pokarmowego. U takiej osoby lekarz podczas badania może wyczuć powiększone węzły chłonne, śledzionę lub wątrobę. W takich przypadkach od razu rozpoczyna się wstępną diagnostykę białaczki, ponieważ opóźnienie rozpoczęcia leczenia może w krótkim czasie doprowadzić do śmierci.

Przypadkowe rozpoznanie białaczki

Wydaje się to dziwne, ale w przewlekłych białaczkach zdarza się dość często, nawet w połowie przypadków. Wynika to z tego, że objawy są słabo wyrażone lub w ogóle ich nie ma. Poza tym, jeżeli dolegliwości narastają powoli, zwykle się do nich przyzwyczajamy i nie zauważamy ich obecności. Zwłaszcza że na przewlekły rodzaj białaczki zapadają osoby starsze, które swoje objawy kojarzą z wiekiem. Najczęstsze objawy u chorych na białaczki przewlekłe to osłabienie, męczliwość, bóle i zawroty głowy, powiększenie węzłów chłonnych (znacznie częściej niż w białaczkach ostrych), wątroby  śledziony. W takich wypadkach białaczkę stwierdza się przypadkowo w kontrolnych badaniach krwi (morfologii).

Morfologia krwi w diagnostyce białaczki

Przy podejrzeniu białaczki pierwszymi badaniami jakie należy wykonać są morfologia z ręcznym rozmazem krwi. Komórki krwi powinny być dokładnie obejrzane i policzone przez pracownika laboratorium. Rozmazy wykonywane komputerowo nie są tak dokładne. Komputer przyporządkowuje krwinki do różnych grup wyłącznie na podstawie ich wielkości, co często bywa mylące. Człowiek robi to na podstawie wyglądu wszystkich elementów komórki. W zależności od rodzaju białaczki w morfologii krwi występują różne nieprawidłowości.

Diagnostyka ostrej białaczki szpikowej

W ostrej białaczce szpikowej (OBSz) obserwuje się zwykle zwiększoną liczbę leukocytów, jednak neutrofili (największej populacji leukocytów) jest znacząco za mało. Poza tym stwierdza się niedokrwistość i małopłytkowość. Dzięki rozmazowi dowiadujemy się, że większość leukocytów to blasty (niedojrzałe komórki krwiotwórcze, zwykle nowotworowe), stanowiące od 20-95% leukocytów.

Diagnostyka ostrej białaczki limfoblastycznej

W ostrej białaczce limfoblastycznej (OBL) morfologia wygląda trochę inaczej. Zwykle wykrywa się bardzo dużo leukocytów, pozostałe parametry krwi są podobne jak w OBSz. W rozmazie wykrywa się limfoblasty (komórki blastyczne związane ze szlakiem tworzenia limfocytów).

Diagnostyka przwlekłej białaczki szpikowej

W przewlekłej białaczce szpikowej (PBSz) morfologia jest bardzo charakterystyczna. Często właśnie na jej podstawie przypadkowo rozpoznaje się chorobę. Zawsze wykrywa się dużą lub bardzo dużą leukocytozę, wśród której przeważają neutrofile (granulocyty obojętnochłonne). W rozmazie znajduje się do 10% blastów pochodzących z różnych linii rozwojowych komórek krwi.

Diagnostyka przewlekłej białaczki limfatycznej

W przewlekłej białaczce limfatycznej (PBL) wykrywa się bardzo dużo limfocytów. Najczęściej są to dojrzałe limfocyty B. Bardzo często na tej podstawie przy braku jakichkolwiek innych objawów przypadkowo wykrywa się PBL. Ponadto czasami stwierdza się niedokrwistość i małopłytkowość.

Diagnostyka białaczki - badania specjalistyczne

Gdy po wykonaniu pierwszych badań zyskuje się pewne rozpoznanie białaczki, koniecznie trzeba poszerzyć diagnostykę. Robi się to w celu ustalenia konkretnego typu białaczki, a jest ich naprawdę dużo. Dzięki temu można rozpocząć celowane leczenie ukierunkowane na konkretny rodzaj komórek nowotworowych. Najważniejsza jest biopsja szpiku kostnego. Dzięki niej udaje się pobrać komórki, które są źródłem wyjścia nowotworu. Poddaje się je kilku następnym badaniom.

Biopsja szpiku kostnego

Materiał uzyskany z biopsji ogląda się pod mikroskopem. Na tej podstawie można wstępnie ustalić rodzaj białaczki. Aby poznać dokładny typ komórek białaczkowych, wykonuje się badania cytogenetyczne i molekularne. Do badań molekularnych, wykonywanych za pomocą cytomerii przepływowej można też wykorzystać komórki krwi. Ustala się w ten sposób jakie białka-receptory znajdują się na komórkach białaczkowych. Na podstawie rodzaju receptorów powierzchniowych można dokładnie poznać charakter komórki.

Natomiast w badaniach cytogenetycznych wykrywa się charakterystyczne mutacje. W każdym typie białaczek pewne mutacje zdarzają się częściej niż inne. Po przeprowadzeniu powyższych badań można dokładnie określić rodzaj białaczki i komórek jakie w niej występują. Daje to możliwość zastosowania terapii precyzyjnie uderzającej w komórki białaczkowe. Odpowiednia diagnoza białaczki jest niezbędna do wyboru najlepszego sposbu leczenia.


Bibliografia

Dmoszyńska A. (red.), Atlas hematologii klinicznej, Czelej, Lublin 2004, ISBN 83-88063-93-6
Mariańska B., Fabijańska-Mitek B., Windyga J., Badania laboratoryjne w hematologii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2758-6
Kopeć-Szlęzak J. Immunofenotypowanie komórek białaczkowych i chłoniakowych, Fundacja Pro Pharmacia Futura, Warszawa 2010, ISBN 978-83-930152-2-1
Hołowiecki J. (red.), Hematologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-3938-2