Diagnostyka ostrej białaczki limfoblastycznej

Ostra białaczka limfoblastyczna ( ALL – acute lymphoblastic leukemia) to choroba nowotworowa wywodząca się z białych ciałek krwi z linii limfocytów B lub T. Do grupy tej zaliczane są również chłoniaki o dużym stopniu złośliwości. Grupa ostrych białaczek limfoblastycznych jest grupą bardzo zróżnicowaną, w jej skład wchodzi wiele podtypów - uzależnionych od typu komórki, z której wywodzi się nowotwór. W zależności od odmiany jaka zostanie rozpoznana można wysunąć przypuszczenia jak choroba będzie przebiegała i jakie należy zastosować leczenie, aby uzyskać jak najlepsze efekty.

Znaczna część chorych jest w stanie ciężkim z powodu znacznego zaawansowania choroby i jej powikłań. W tym typie białaczki niestety także częściej dochodzi do zajęcia ośrodkowego układu nerwowego.

Komu zagraża ostra białaczka limfoblastyczna?

Choroba występuje często u dzieci (25% nowotworów wieku dziecięcego). Szczyt zachorowań przypada na 2-10 rok życia. U dorosłych pojawia się głównie przed ukończeniem 30 roku życia. Tak więc pojawienie się objawów wymienionych poniżej, zwłaszcza u dzieci, wymaga konsultacji z lekarzem i ewentualnej dodatkowej diagnostyki.

Ostra białaczka limfoblastyczna - objawy

Niektóre objawy kliniczne i zmiany w badaniach podstawowych mogą nasunąć podejrzenie ostrej białaczki limfoblastycznej, a ich obecność skłania do dalszych działań.
Do objawów tych należy:

• wystąpienie objawów niecharakterystycznych: osłabienia, gorączki, bólów kostno-stawowych;
• powiększenie węzłów chłonnych;
• powiększenie śledziony – objawiające się uczuciem pełności w jamie brzusznej i bólami brzucha;
• częste nawracające infekcje;
• zaburzenia widzenia;
• zaburzenia świadomości.

Wyniki badań

W badaniach laboratoryjnych zaniepokoić powinny :

• W morfologii krwi obwodowej – leukocytoza czyli zwiększona ilość białych ciałek krwi, która szybko się zwiększa. W niektórych typach białaczki poziom białych ciałek krwi może być bardzo wysoki i sięgać powyżej 100000na mm³. Jednak może wystąpić również sytuacja, że poziom białych ciałek krwi będzie zmniejszony - dzieje się tak we wczesnej fazie choroby, gdy dojdzie do nacieczenia szpiku. Zwykle dodatkowo występuje zmniejszona liczba krwinek czerwonych oraz płytek krwi.
• W rozmazie krwi obwodowej – pojawienie się limfoblastów - czyli niedojrzałych form białych ciałek krwi.

Gdy objawy takie wystąpią warto diagnostykę rozszerzyć.

Badanie szpiku kostnego

Rozpoznanie jest stawiane po pobraniu szpiku kostnego. Szpik pobiera się z okolicy mostka lub biodra. Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu miejscowym – po podaniu znieczulenia lekarz specjalną igłą wkłuwa się w kość, gdzie znajduje się szpik kostny i pobiera się próbkę. Samo nakłucie szpiku zwykle jest bezbolesne, pacjent może jednak samo pobranie odczuwać jako delikatne ssanie lub rozpieranie.

Następnie lekarz dokonuje oceny szpiku pod mikroskopem, po wcześniejszym odpowiednim przygotowaniu materiału, co pozwala ocenić komórki. Oceniany jest rodzaj limfocytów, które uległy przemianie nowotworowej (ten typ białaczki może pochodzić z limfocytów B lub T), określana jest liczba i rozmiary komórek nowotworowych, oraz wykonywane jest specjalistyczne badanie cytogenetyczne, które określa rodzaj zmian w zestawie genów komórek i ich mutacji.

Rozpoznanie ostrej białaczki limfoblastycznej jest możliwe gdy występuje ≥ 20% limfoblastów we krwi lub szpiku.

W celu oceny postępu choroby wykonuje się również badania obrazowe:

• USG jamy brzusznej ewentualnie tomografię komputerową/rezonans magnetyczny
• RTG płuc ewentualnie tomografię komputerową/ rezonans magnetyczny.

Ostra białaczka limfoblastyczna często zajmuje opony mózgowo-rdzeniowe, dlatego często wykonywana jest punkcja lędźwiowa, w celu pobierania płynu mózgowo-rdzeniowego.
W rozpoznaniu różnicowym należy wykluczyć:

• mononukleozę zakaźną;
• infekcje wirusowe z towarzyszącą anemią i małopłytkowością;
• ostrą białaczkę szpikową;
• niedokrwistość plastyczną;
• chłoniaki.

Im wcześniej postawione zostanie prawidłowe rozpoznanie tym szybciej istnieje możliwość leczenia.


Bibliografia

Kopeć-Szlęzak J. Immunofenotypowanie komórek białaczkowych i chłoniakowych, Fundacja Pro Pharmacia Futura, Warszawa 2010, ISBN 978-83-930152-2-1
Mariańska B., Fabijańska-Mitek B., Windyga J., Badania laboratoryjne w hematologii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2758-6
Janicki K. Hematologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 83-200-2431-5
Czech A., Tatoń J. Diagnostyka internistyczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005, ISBN 83-200-3156-7