Jak przeprowadza się hemaferezę?

Hemafereza to zabieg usunięcia z krwi określonego składnika. Krew składa się z kilku składowych: osocza, czyli płynu w którym zawarte są komórkowe składniki krwi czyli krwinki. Wyróżnia się kilka rodzajów krwinek, a każdy rodzaj pełni inne funkcje. Zabieg hemaferezy krwi polega na odseparowaniu grupy krwinek lub osocza z pełnej krwi. Rozwój techniki separacji krwi rozpoczął się w drugiej połowie ubiegłego wieku.
 

Rodzaje krwinek

• krwinki czerwone - czyli erytrocyty - odpowiadają za roznoszenie tlenu do tkanek organizmu;
• krwinki białe – czyli leukocyty – odpowiadają za utrzymanie odporności; w skład tej grupy wchodzi kilka typów krwinek,
• limfocyty,
• granulocyty obojętnochłonne (neutrofile),
• granulocyty kwasochłonne (eozynofile),
• granulocyty zasadochłonne (bazofile),
• omonocyty,
• krwinki płytkowe – czyli trombocyty – odpowiadają za krzepnięcie krwi.

Rozwój separatorów możliwy był między innymi dzięki odkryciu leków, które zabezpieczają krew przed krzepnięciem, gdy znajduje się poza naczyniami krwionośnymi. Dzisiejsze separatory oddziela od pierwowzorów technologiczna przepaść, jednak podstawa ich działania pozostała niezmieniona. Składniki krwi rozdziela się za pomocą metody wirowania, wykorzystującej różnice gęstości poszczególnych składników i różny czasu opadania składników pod wpływem pola siłowego wytwarzanego przez wirówkę. Przepływ krwi przez jednorazowy zestaw separacyjny aparatu odbywa się w zależności od typu separatora w sposób ciągły lub przerywany.

Hemafereza krwi

Zabieg wykonywany  jest przy użyciu specjalistycznej aparatury - tak zwanych separatorów komórkowych – to specjalne urządzenia przez które przepływa pobierana z układu żylnego pacjenta krew pełna, która następnie zostaje w aparacie oczyszczana z konkretnego składnika, a następnie wraca z powrotem do pacjenta. W separatorze komórkowym dochodzi do oddzielenie komórek krwiotwórczych. Krew pozbawiona tych komórek wraca do dawcy przez drugą igłę, która umieszczona jest w drugiej żyle. Zazwyczaj do procesu aferezy zakładane są dwie igły, tak zwane wenflony. Umieszcza się je w dwóch żyłach, w lewym i prawym dole łokciowym. Zabieg potrzebny jest w rozpoznaniu białaczki szpikowej.

Hemafereza krwi - rodzaje

Wyróżnia się kilka rodzajów hemaferezy: w zależności od tego jaki składnik jest usuwany i w jakich ilościach.

Plazmafereza – gdy usuwane jest osocze krwi

• Częściowa - usuwana jest tylko część osocza, najczęściej 1-1,5 litra, w jego miejsce podawane są płyny zastępcze;
• Całkowita – tak zwana wymiana całkowita; usunięcie 3-4 litrów osocza i następnie podanie w jego miejsce zawsze stosowane są płyny zastępcze;
• Selektywną (perfuzyjną) – po oddzieleniu osocza, zostaje ono przefiltrowane w separatorze i usunięte z niego pozostaje składnik niepożądany (na przykład toksyna), po czym oczyszczone osocze chorego wraca do jego układu krążenia.

Cytafereza - gdy usuwane są poszczególne grupy krwinek

• erytocytafereza – gdy usuwane są krwinki czerwone;
• granulocytafereza – gdy  usuwane są krwinki białe;
• limfocytafereza - gdy  usuwane są krwinki białe;
• trombocyt afereza - gdy  usuwane są płytki krwi;
• separacja komórek macierzystych.

Możliwe jest separowanie 2 składników równocześnie. Obecnie separatory komórkowe służą między innymi do przeprowadzenia zabiegów hemaferezy leczniczej, do izolacji krwiotwórczych komórek macierzystych z krwi obwodowej, a także do zagęszczania i oczyszczania komórek macierzystych znajdujących się we wcześniej pobranym szpiku. Przy pomocy hemaferezy produkuje się także koncentraty poszczególnych krwinek krwi.


Bibliografia

Rosiek A. Hemafereza lecznicza, Journal of Transfusion Medicine 2010, 3, 92–98
Waterbury L. Hematologia, Urban & Partner, Wrocław 1998, ISBN 83-85842-68-3
Sułek K., Wąsak-Szulkowska E. Hematologia w praktyce, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-3418-9
Hyla-Klekot L., Kokot F. (red.), Davidson Choroby wewnętrzne, Urban & Partner, Wrocław 2009, ISBN 978-83-7609-074-0