Objawy białaczki u dzieci

Białaczki należą do najczęstszych nowotworów dziecięcych. Dotykają  głównie maluchy od 3. do 7. roku życia, ale zachorować mogą dzieci w każdym przedziale wiekowym. Często przebieg choroby jest skryty, a pierwsze objawy są niespecyficzne. Ważna jest więc czujność i znajomość możliwych do zaobserwowania oznak tej choroby krwi.

Jakie są  rodzaje prawidłowych krwinek i za co odpowiadają?

Aby o nich powiedzieć, przypomnijmy sobie, jak zbudowana jest ta tkanka.
Trzy główne grupy krwinek tworzących krew to:

• erytrocyty, inaczej krwinki czerwone,
• leukocyty – krwinki białe,
• trombocyty, czyli płytki krwi.

Erytrocyty zawierają w sobie hemoglobinę, która ma zdolność łączenia się z tlenem i przenoszenia go we krwi. Odpowiadają więc za prawidłowe utlenowanie organizmu. Leukocyty to grupa wielu rodzajów krwinek, takich jak limfocyty, granulocyty, monocyty. Ich wspólną funkcją jest zapewnienie organizmowi odpowiedniej odporności przez zapobieganie infekcjom oraz ich zwalczanie. Płytki uczestniczą w procesie krzepnięcia krwi. W wypadku uszkodzenia naczynia krwionośnego przylegają do jego ściany, aby je uszczelnić, oraz wydzielają substancje powodujące tworzenie skrzepu.

Czym jest białaczka?

Białaczka jest zaburzeniem dotyczącym układu leukocytów, czyli białych krwinek. W wyniku niekorzystnej mutacji powstaje komórka nowotworowa. Jest to komórka, która dałaby początek leukocytom, ale powstające z niej krwinki są niepełnowartościowe i nie są w stanie spełniać funkcji odpornościowych. Ponadto rozmnażają się w sposób niekontrolowany. Stopniowo rozrastają się w szpiku – zajmują miejsce oraz zaburzają powstawanie i dojrzewanie innych rodzajów komórek: erytrocytów, leukocytów, płytek krwi. W następnym etapie komórki nowotworowe  wydostają się ze szpiku i docierają do różnych narządów, czyniąc w nich szkody. 

Białaczka - objawy u dzieci

Objawy białaczki wynikają z niedoborów komórek krwi potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu małego człowieka oraz z uszkodzenia narządów, do których zawędrowały komórki białaczkowe.

Ponieważ  ze szpiku zostają wyparte erytrocyty przenoszące tlen – dziecko staje się blade, apatyczne, osowiałe. Zaczyna się gorzej uczyć. Traci sprawność w czynnościach, których wykonywanie do tej pory przychodziło mu z łatwością. Maluch robi się bardziej senny, nie jest tak chętny do zabawy jak wcześniej, szybciej się męczy. Najczęściej takie są pierwsze objawy choroby. Maleje także ilość prawidłowo funkcjonujących białych krwinek, których główną rolą jest walka z drobnoustrojami. Wiąże się to z częstszymi infekcjami. Są to długo trwające zakażenia z następującymi po sobie zapaleniami ucha, gardła, płuc czy oskrzeli. Nie ustępują one definitywnie pod wpływem leczenia antybiotykami. Mogą także pojawić się wysoka gorączka, owrzodzenia wewnątrz jamy ustnej.
Kolejnym objawem są bóle kończyn. Pojawiają się one często, gdy dziecko położy się do łóżka i rozgrzeje. Nie są to bóle mięśniowe, nie pojawiają się po urazach, a wygląd nóżek nie jest zmieniony. Innym objawem niepokojącym dla rodziców są pojawiające się na skórze dziecka wybroczyny, mocniejsze krwawienia po zranieniach, łatwe siniaczenie się czy częste krwawienia z nosa i krwawienia przy myciu zębów. Wszystko to wynika ze spadku ilości płytek krwi.
W wyniku zajęcia narządów wewnętrznych pojawiają się różnorodne objawy. Kiedy dojdzie do powiększenia wątroby i śledziony, występują dyskomfort w jamie brzusznej, bóle brzucha. Gdy komórki nowotworowe dotrą do mózgu i tam się osadzą, dziecko może skarżyć się na bóle głowy, cierpieć na poranne wymioty i nudności, zaburzenia widzenia.
Zajęcie węzłów chłonnych jest objawem białaczki w jej rozwiniętym stadium. Ponieważ wyczuwalne węzły chłonne są częste wśród dzieci (ponad 50% dzieci zgłaszających się do lekarza pediatry) z racji dużej ilości infekcji, które przechodzą, większość przypadków ich powiększenia nie jest niepokojąca. Zazwyczaj ustępuje samoistnie po kuracji antybiotykami i zakończeniu infekcji. Jeśli węzły nie zmniejszą się po wyleczeniu zakażenia i pozostaną takiej samej wielkości przez 6 tygodni lub dłużej, może to nasuwać podejrzenie choroby nowotworowej. Inne niepokojące objawy towarzyszące powiększeniu węzłów to pocenie się malucha w nocy, chudnięcie, swędzenie skóry, szybki wzrost rozmiarów węzłów.

Objawy, na które należy zwrócić  baczną uwagę:

• osłabienie, apatia, bladość, zmiana usposobienia,
• przewlekające się, nawracające infekcje,
• gorączka o niejasnej przyczynie,
• wybroczyny, krwawienia,
• bóle kości i stawów pojawiające się bez urazów,
• powiększenie węzłów chłonnych. 

Jakie zmiany mogą  pojawić się w badaniu krwi?

Zmiany w budowie i funkcjonowaniu krwi odzwierciedlają się w jej badaniu. Po wykonaniu badania morfologii krwi można w niej stwierdzić:

• obecność nieprawidłowych, nowotworowych komórek we krwi – blastów,
• wzrost, spadek ilości białych krwinek lub prawidłową ich ilość,
• niedokrwistość, czyli spadek poziomu krwinek czerwonych i hemoglobiny,
• małopłytkowość, czyli zmniejszoną ilość płytek. 

Co należy zrobić, gdy zauważymy u dziecka niepokojące objawy?

Nie należy wpadać w panikę, gdyż wiele z wymienionych objawów, jak na przykład powiększenie węzłów chłonnych czy wymioty, rzadko jest przyczyną tak groźnej, jak białaczka, choroby dziecka. Należy jednak zachować czujność i wykonać morfologię krwi z rozmazem. We wczesnych etapach białaczki badanie to może być prawidłowe. We krwi mogą jeszcze nie znajdować się komórki nowotworowe, ale jeśli obecne będą objawy zajęcia szpiku, takie jak niedokrwistość czy małopłytkowość, lekarz z pewnością zleci wykonanie jego nakłucia. Tylko biopsja szpiku i ocena jego budowy komórkowej pozwala na rozpoznanie białaczki.           

Pamiętajmy o badaniach profilaktycznych – obecnie zalecane jest pobieranie krwi dziecka raz na rok. 

Bibliografia

Radwańska U. Białaczki u dzieci, Volumed, Wrocław 1998, ISBN 83-87804-00-2
Sońta-Jakimczyk D. Choroby krwi i układu krwiotwórczego u dzieci, Śląska Akademia Medyczna, Katowice 2002, ISBN 83-88895-41-9
Matysiak M. Hematologia w praktyce pediatrycznej, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2002, ISBN 83-200-2639-3
Chybicka A., Sawicz-Birkowska K. Onkologia i hematologia dziecięca, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, ISBN 978-83-200-3334-2