Powikłania po przeszczepie szpiku

Przeszczep szpiku prowadzony jest w celu odbudowy zniszczonego lub funkcjonującego w niewłaściwy sposób szpiku. Transplantacja szpiku to jedna z metod leczenia m.in. niektórych chorób nowotworowych. Jest to rodzaj zabiegu, w którym komórki macierzyste pobrane od dawcy zostają przeszczepione biorcy. Przeszczepiane komórki mogą pochodzić z różnych źródeł: od dawcy spokrewnionego lub niespokrewnionego, to przeszczep alogeniczny lub od samego chorego – przeszczep autologiczny.

Powikłania po przeszczepie szpiku

Niestety zabieg przeszczepu szpiku obarczony jest powikłaniami. Powikłania ostre występują do 100 doby po zabiegu, a po tym czasie mamy do czynienia z powikłaniami przewlekłymi. Powikłania ostre, czyli wczesne związane są najczęściej z toksycznością stosowanego leczenia, natomiast powikłania późne najczęściej związane są z przewlekłą chorobą przeszczep przeciwko gospodarzowi.

Przeszczep szpiku - powikłania wczesne

Powikłania wczesne występują do 100 od przeszczepu i związane są ze stosowanym leczeniem - występują właściwie u wszystkich chorych, a nalaża do nich:

• powikłania pod postacią nudności, wymiotów i osłabienia. Wystąpić może suchość skóry, rumień, owrzodzenia, utrata włosów.
• krwotoczne zapalenie pęcherza moczowego - pojawia się szczególnie po zastosowaniu w leczeniu cyklofosfamidu,
• powikłania wątrobowe – występuje u 10% chorych, pojawia się żółtaczka oraz wodobrzusze (powiększenie obwodu brzucha w wyniku zbierania się wody w otrzewnej),
• powikłania płucne – pod postacią masywnego zapalenia bez obecności zakażenia;
• zakażenia – bakteryjne, wirusowe, grzybicze, niestety przeprowadzenie przeszczepu szpiku nie jest równoznaczne z natychmiastowym odzyskaniem odporności, aby układ odpornościowy i szpik się odbudował konieczne jest około 7–25 dni,
• choroba przeszczep przeciwko gospodarzowi (GvH).

Przeszczep szpiku - powikłania przewlekłe

Powikłania przewlekłe występują po 100 dniach od przeszczepu. Należą do nich:

• niedoczynność tarczycy – czyli upośledzenie pracy gruczołu, pojawia się u 5-20% chorych i może przebiegać z objawami, lub w postaci utajonej, czyli bezobjawowej,
• zaburzenia układu rozrodczego – u mężczyzn dochodzi do braku produkcji plemników, zmniejszenia poziomu testosteronu i poziomu libido, u większości kobiet rozwija się niewydolność jajników oraz przedwczesne przekwitanie,
• zaćma – pojawia się u 10-20% chorych, szczególnie jeżeli stosowana był a radioterapia oraz glikokortykosteroidy,
• zaburzenia psychologiczne,
• nowotwory wtórne – ryzyko ich wystąpienia po przeszczepie szpiku jest trzykrotnie wyższe niż w populacji; najczęściej rozwijają się nowotwory skóry, jamy ustnej, wątroby, ośrodkowego układu nerwowego, tarczycy i kości; rozwijać się mogą również nowotwory krwi – zespoły mielodysplastyczne oraz ostre białaczki.
• choroba przeszczep przeciw gospodarzowi.

Choroba przeszczep przeciw gospodarzowi

Choroba przeszczep przeciw gospodarzowi oznaczana często symbolami angielskimi GvHD (Graft versus Host Disease) pojawia się jedynie po wykonaniu przeszczepów alogenicznych. Występuje w wyniku wprowadzenia wraz z przeszczepem limfocytów dawcy, które reagują przeciwko organizmowi biorcy. Choroba przeszczep przeciw gospodarzowi występuje u 30-50% chorych po przeszczepie, nieco częściej u osób starszych, po przeszczepach od dawców niespokrewnionych, przy niepełnej zgodności szpiku. Stanowi najczęstszą przyczynę zgonów niezwiązaną ze wznową choroby. Wyróżniamy napstęujące postacie choroby:

• ostrą – objawy pojawiają się do 100 dni po przeszczepie,
• późną – objawy pojawiają się po upływie 100 dni od chwili przeszczepu szpiku. 

Choroba przeszczep przciw gospodarzowi - postać ostra

Postać ostra pojawia się prawie u połowy biorców. Może przebiegać pod postacią objawów:
ze strony jamy brzusznej - występuje biegunka, nudności, wymioty, ból brzucha, niedrożność, czasami nawet perforacja ściany przewodu pokarmowego, dolegliwości skórnych - pojawia się wysypka, suchość i swędzenie skóry. Zajęta jest także wątroba. W zależności od stopnia zajęcia tych trzech narządów (przewodu pokarmowego, skóry oraz wątroby) choroba jest stopniowana (od 1 do 4 stopnia).

Choroba przeszczep przeciw gospodarzowi - postać przewlekła

Postać przewlekła charakteryzuje się wieloma objawami klinicznymi w różnym stopniu nasilenia, przypominającymi niektóre schorzenia autoimmunologiczne. Objawy niepożądane mogą dotyczyć każdego narządu. Najczęściej dotykają:

• skórę – występuje wysypka rumieniowo-grudkowa, przebarwienia,
• wątrobę,
• oczy – występuje zespół suchego oka,
• jamę ustną,
• stawy,
• płuca - pod postacią zarostowego zapalenia oskrzelików, zapaleń płuc.

W postaci przewlekłej wyróżnić możemy postać ograniczoną oraz rozległą. Chorobę leczy się od stopnia drugiego, ze względu na pogorszenie rokowania i krótszy czas przeżycia. Najczęściej stosuje się glikokortykosteroidy.

Niewydolność przeszczepu obecnie występuje rzadko i związane jest ze zbyt małą ilością pobranego materiału, uszkodzenia komórek podczas transplantacji, związane z infekcją wirusową. Jeżeli po zastosowanym leczeniu nie nastąpi poprawa, wskazana jest ponowna transplantacja. Pomimo iż powikłania po przeszczepach szpiku zdarzają się u części pacjentów, jednak jest to jedna z metod, która pozwala na uzyskanie całkowitej remisji lub wydłużenia życia.


Bibliografia

Sułek K. (red.), Hematologia, Urban & Partner, Wrocław 2000, ISBN 83-87944-70-X
Janicki K. Hematologia, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2001, ISBN 83-200-2431-5
Kałwak K. (red.), Hematopoetyczne komórki macierzyste - pytania i odpowiedzi, MedPharm, Wrocław 2009, ISBN 978-83-60466-68-1
Pęczak L., Rowiński W., Wałaszewski J. Transplantologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, ISBN 83-200-2746-2