Przeprowadzanie przeszczepu szpiku

Przeszczep szpiku prowadzony jest w celu odbudowy zniszczonego lub funkcjonującego w niewłaściwy sposób szpiku. Przeprowadzany jest poprzez przeszczepienie komórek od osoby zdrowej do chorej (alotransplantacja) lub poprzez podanie choremu jego własnych komórek (autotransplantacja). Transplantacja szpiku czyli przeszczep składa się z kilku etapów i wymaga czasu. Zwykle pobyt w szpitalu, już po przeszczepieniu szpiku, trwa 4-8 tygodni, a dalszy okres rekonwalescencji obejmuje kilka miesięcy.

Jak wygląda przeszczep szpiku

Pierwszym etapem jest  kwalifikacja do przeszczepu. Przeprowadzana jest w specjalistycznych ośrodkach. Chory przechodzi liczne badania mające na celu określić wydolność poszczególnych narządów oraz  wykryć obecność zakażeń. Następnym etapem jest dobór dawcy dla chorego.

• Dawca może być spokrewniony  (tak zwany dawca rodzinny) lub pomiędzy chorym a dawcą pokrewieństwa może nie być.

• Prawie każdy zdrowy człowiek może być dawcą szpiku. Przeciwwskazaniem są między innymi choroby przewlekłe, choroby genetyczne, czy zbyt zaawansowany wiek.

• Szpik pobierany jest po dokładnym zbadaniu stanu zdrowia dawcy z oceną ukrytych zakażeń i przeciwciał, które mogłyby niekorzystnie wpłynąć na efekt leczenia. Wykluczana jest także wczesna ciąża. Dawca nie powinien mieć więcej niż 60 lat.

• Szpik pobierany jest w znieczuleniu ogólnym.

Następnym etapem jest postępowanie przygotowawcze. Celem tego etapu jest zniszczenie szpiku chorego wraz z obecnymi komórkami nowotworowymi. W tym celu zastosowana może zostać radioterapia, chemioterapia lub połączenie tych dwóch metod. Wraz ze zniszczeniem komórek nowotworowych dochodzi do zniszczenia prawidłowych komórek szpiku, co wiąże się z bardzo dużym osłabieniem odporności u chorego. Z tego powodu stosowane są szczególne środki ostrożności, aby nie dopuścić do rozwoju infekcji. Chory przebywa w odosobnieniu, w specjalnym pomieszczeniu, gdzie oczyszczane jest nawet powietrze, woda, a także specjalnie przygotowywane są posiłki. Dzieje się tak aż do chwili przyjęcia się przeszczepu i wzrostu odporności.

Następnie wykonywany jest przeszczep szpiku. Zabieg polega na dożylnym podaniu komórek krwiotwórczych pobranych od dawcy choremu, które później wraz z krwią, same trafiają do szpiku. Zabieg ten trwa kilka godzin i wygląda jak zwykłe przetoczenie krwi. Możliwy jest taki sposób wykonania przeszczepu ze względu na cechy jakie posiadają przeszczepiane komórki: zdolność do szybkiego żania oraz umiejętność zagnieżdżania się w szpiku po podaniu dożylnym.

Okres potransplantacyjny

Po zabiegu transplantacji rozpoczyna się okres potransplantacyjny, czas wyczekiwania na przyjęcie się przeszczepu, czyli zagnieżdżenia się nowych komórek w szpiku i rozpoczęcie funkcjonowania. Sygnałem rozpoczęcia się tego procesu jest pojawienie się we krwi obwodowej nowych krwinek białych, co ma miejsce najczęściej miedzy dniem 14 a 30. W okresie oczekiwania pacjent nadal ma znacznie obniżoną odporność i znacznie zwiększone ryzyko zakażeń. Konieczne jest nadal odosobnienie i ścisłe przestrzeganie zasad mających na celu ochronę przed zakażeniami. Dla chorego w tym czasie groźna jest każda nawet najmniejsza infekcja. W okresie implantacji u chorego mogą występować bóle kości i stawów. Po pojawieniu się krwinek stopniowo stan chorego się poprawia. Jest to jeden z najtrudniejszych etapów leczenia. Przeciętnie pobyt pacjenta w szpitalu związany z przeszczepem szpiku trwa od czterech do ośmiu tygodni. Po 

uzyskaniu zadawalających poziomów prawidłowych krwinek, rozpoczyna się okres rekonwalescencji. Zwykle nie następuje to wcześniej niż 30 dni po przeszczepie, zdarza się że okres ten się wydłuża. Możliwe jest wówczas wyjście ze szpitala, jednak  najlepiej gdy w tym czasie chory znajduje się w pobliżu ośrodka transplantacyjnego, gdyż wymagane są bardzo częste badania kontrolne, czasami konieczne jest przetoczenie krwinek czerwonych oraz płytek. Ścisła kontrola wymagana jest zwykle przez trzy miesiące.

Przeszczep autologiczny

W autologicznym przeszczepie szpiku pacjent sam jest zarówno dawcą jak i biorcą przeszczepu. Wykonywany jest albo w stanie remisji, w przypadku gdy choroba atakuje szpik kostny. W takiej sytuacji szpik jest pobierany od pacjenta, a następnie zostają usunięte obecne komórki nowotworowe. Po odpowiedniej obróbce podawany jest następnie pacjentowi. Przeszczep szpiku jest metodą która znacznie poprawiła rokowanie w niektórych typach białaczek. Jest procesem złożonym, w niektórych etapach dla chorych bardzo trudnych do przejścia ze względu zarówno na złe samopoczucie jak i przymusowe odosobnienie oraz wyłączenie na długi czas z życia codziennego. Jednak daje szansę na wyleczenie lub wydłużenie życia i jest jednym z największych przełomów medycyny XX wieku.



Bibliografia

Kałwak K. (red.), Hematopoetyczne komórki macierzyste - pytania i odpowiedzi, MedPharm, Wrocław 2009, ISBN 978-83-60466-68-1
Waterbury L. Hematologia, Urban & Partner, Wrocław 1998, ISBN 83-85842-68-3
Fabijańska-Mitek J., Nowak J. Immunogenetyczne podstawy doboru dawców oraz przeszczepiania komórek krwiotwórczych i narządów, OINPHARMA, Warszawa 2007, ISBN 83-919134-7-5
Pęczak L., Rowiński W., Wałaszewski J. Transplantologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, ISBN 83-200-2746-2