Przeszczep szpiku – metoda zapewniająca wyleczenie

Rozpoznanie białaczki brzmi jak wyrok, jednak w ostatnich latach w przypadku białaczki dokonano ogromnego postępu w leczeniu, które doprowadzić może do wyleczenia lub wydłużenia życia chorego. Jedną z takich metod jest transplantacja szpiku, czyli jego przeszczep. Wraz z rozwojem medycyny w leczeniu chorób nowotworowych stosuje się coraz bardziej agresywne leczenie pod postacią chemio- i radioterapii w celu zniszczenia komórek nowotworowych.
 

Transplantacja szpiku kostnego

Transplantacja przeprowadzona po agresywnym leczeniu, zastępująca chory lub zniszczony szpik kostny, pozwala na zastosowanie bardziej intensywnej terapii, co zwiększa prawdopodobieństwo wyleczenia choroby lub przynajmniej przedłuża życie wielu chorym.

Celem transplantacji szpiku jest uratowanie życia chorego bądź spowodowanie wydłużenie jego życia. Dokładne porównanie wyników przeszczepu szpiku ze stosowaną chemioterapią jest bardzo trudne, gdyż nowoczesna chemioterapia wielokrotnie pozwala znacznie przedłużyć życie chorych. Według szacunków przeszczep szpiku pozwala uratować życie u 40-50% chorych, a wydłużenie życia osiągane jest u 50-70% osób cierpiących na białaczki. Wyniki leczenia są uzależnione od pewnych czynników, między innymi takich jak:

• rozpoznanie choroby – w chorobach nowotworowych rezultaty przeprowadzonych przeszczepów są gorsze niż na przykład w  anemii aplastycznej;

• faza choroby – im wcześniej wykonany przeszczep tym lepsze efekty;

• wiek chorego – najlepsze wyniki uzyskuje się u osób młodych, po 45 roku życia ryzyko związane z przeszczepem znacznie wzrasta;

• dotychczasowe leczenie – na przykład napromienianie;

• zgodność szpiku pobranego od dawcy ze szpikiem biorcy – pod względem doboru tak zwanych antygenów zgodności tkankowej; przeszczepiany może być szpik od dawcy z inną grupą krwi a  wykazaną zgodnością tkankową;

• ilość podanych komórek przeszczepionych;

• choroby towarzyszące chorobie nowotworowej;

• wydolność poszczególnych narządów;

• postawa psychiczna chorego wobec stosowanych zabiegów.

Aby uzyskać jak najlepsze rezultaty leczenia, czyli wyleczenie, najlepiej w określonych typach białaczek przestrzegać wskazań do przeszczepu szpiku:

• w ostrej białaczce limfoblastycznej- wskazaniem do przeszczepu jest pierwsza remisja u osób z dużym ryzykiem – jeżeli nie ma dawcy, można rozważyć wykonanie autotransplantacji - nie wykonuje się u osób wcześniej napromienianych.

• Ostra białaczka szpikowa- najlepsze wyniki przeszczepu gdy stosowany jest w uzyskaniu pierwszej remisji;

• Przewlekła białaczka szpikowa – najlepiej gdy przeszczep wykonywany jest w fazie przewlekłej i nie poprzedzony długim stosowaniem leku cytostatycznego busulfanu; w fazie blastycznej wyniki przeszczepu są gorsze niż stosowanej chemioterapii;

• Chłoniaki nieziarnicze- szczególnie gdy chodzi o chłoniaki o złym rokowaniu, najkorzystniej gdy przeszczep wykonywany w okresie pierwszej remisji.

• Ziarnica złośliwa- najlepiej, gdy przeczep wykonywany u osób młodych opornych na leczenie cytostatyczne.

• Zespoły mielodysplastyczne – im szybciej wykonany przeszczep tym lepsze rokowania.

• Szpiczak mnogi - najkorzystniej gdy przeszczep wykonywany jest przed 50 rokiem życia u osób u których choroba mimo stosowanego leczenia postępuje.

Po przeszczepie szpiku

Przeszczepianie szpiku jest procesem złożonym składającym się z wielu etapów, obciążony jest także wieloma powikłaniami, także śmiertelnymi. Jednak prawie wszyscy pacjenci potwierdzają, że  wart jest  największych poświęceń. Najtrudniejszym etapem jest czas  bezpośrednio po przeszczepie, gdy oczekuje się na osiedlenie przeszczepionych komórek w szpiku i podjęcie przez nie działania (zwykle trwa do 4 tygodni). W czasie tym z uwagi na stosowne przed przeszczepem leczenie istnieje bardzo wysokie ryzyko infekcji – pacjent przebywa więc w odosobnionym pomieszczeniu z filtrami powietrza, stosowane jest leczenie zapobiegające zakażeniom, przestrzegana jest bardzo ścisła higiena. Także posiłki przygotowywane są z bardzo dużą starannością. W czasie tym wykonywane są także liczne badania kontrolne. Po podjęciu pracy przez szpik, reżim sanitarny stopniowo maleje.

Wciąż trwają badania nad ulepszeniem metod transplantacyjnych i leczenia towarzyszącego, aby zmniejszyć liczbę nawrotów choroby oraz innych powikłań, na przykład infekcyjnych czy wystąpienia choroby przeszczep przeciw gospodarzowi. Organizowane są również banki szpików gdzie gromadzone są dane potencjalnych dawców niespokrewnionych z chorym na białaczkę. Tak więc rozpoznanie białaczki nie jest ostatecznym wyrokiem, a wykrycie w odpowiednim etapie choroby, dzięki nowoczesnym metodom leczenia doprowadza do wyleczenia coraz większej liczby chorych.


Bibliografia

Kałwak K. (red.), Hematopoetyczne komórki macierzyste - pytania i odpowiedzi, MedPharm, Wrocław 2009, ISBN 978-83-60466-68-1
Waterbury L. Hematologia, Urban & Partner, Wrocław 1998, ISBN 83-85842-68-3
Fabijańska-Mitek J., Nowak J. Immunogenetyczne podstawy doboru dawców oraz przeszczepiania komórek krwiotwórczych i narządów, OINPHARMA, Warszawa 2007, ISBN 83-919134-7-5
Dmoszyńska A. Leczenie rozrostowych chorób hematologicznych, Folium, Lublin 2002, ISBN 83-86239-61-1