Rodzaje chemioterapii w białaczce

Chemioterapia, czyli leczenie cytostatyczne, to sposób leczenia chorób nowotworowych. Polega na stosowaniu szczególnych grup leków w walce z chorobą. Dzięki tej metodzie zniszczeniu mogą ulegać komórki nowotworowe zlokalizowane w całym organizmie. Stosowane leki działają głównie na komórki, które ulegają szybkim podziałom – takimi komórkami są komórki nowotworowe. W znacznie mniejszym stopniu zniszczeniu ulegają prawidłowe tkanki. Idealny lek cytostatyczny to taki, który niszczy komórki nowotworowe, nie doprowadzając przy tym do uszkodzenia prawidłowych komórek chorego.

Rodzaje chemioterapii

Rodzaj chemioterapii dobierany jest indywidualnie do każdego rodzaju nowotworu, a zastosowane leczenie może w zależności od zaawansowania choroby doprowadzić do wyleczenia, do powstrzymania dalszego postępu lub rozprzestrzeniania się choroby. Może prowadzić do złagodzenia objawów, a przez to do poprawy jakości życia. Im wcześniejsza faza nowotworu, tym większe szanse na wyleczenie.

Różna są drogi podania leku:

• droga doustna – podanie tabletki czy kapsułki;
• domięśniowa – kiedy lek podawany jest w formie zastrzyku;
• dożylna – poprzez venflon podanie leku do żyły obwodowej. Jeżeli leczenie jest często powtarzane, cewnik zakładany może być do naczyń o większej średnicy;
• lek może być również  podawany dokanałowo – czyli bezpośrednio do kanału kręgowego.

Najczęstszą drogą jest podawanie doustne i dożylne.

Aby leczenie białaczki miało największe szanse powodzenia, konieczne jest przestrzeganie licznych zasad – każdy typ nowotworu ma określone ściśle sekwencje podawania – rodzaj stosowanego leku lub leków, wielkość dawki, czas podawania i ilość powtórzeń w określonym przedziale czasowym.

Leczenie białaczki - okresy

Wyróżnia się poszczególne okresy leczenia cytostatycznego.

• leczenie indukujące - polega na zmniejszeniu liczby komórek białaczkowych. Celem jest wystąpienie remisji, czyli ustąpienia objawów klinicznych choroby. Trwa zwykle kilka tygodni;
• chemioterapia konsolidująca - ma na celu ustabilizowanie remisji. Leczenie trwa zwykle kilka miesięcy;
• chemioterapia podtrzymująca, czyli pokonsolidacyjna, której celem jest utrzymanie remisji i zapobieganie nawrotom choroby. Leczenie jest zwykle długotrwałe.

Chemioterapia - miejsce działania

Chemioterapię można również podzielić pod względem miejsca działania:

• miejscowa;
• ogólna (układowa).

Obecnie w leczeniu białaczek stosuje się głównie schematy złożone z kilku leków cytostatycznych ułożonych w odpowiednie cykle, jest to tak zwana chemioterapia wielolekowa. Łączenie kilku leków ma na celu zmniejszenie oporności nowotworu na stosowane leczenie. Znacznie rzadziej stosowana jest chemioterapia jednolekowa.

Dany lek może być włączony do schematu wielolekowego, gdy jest wykazane jego działanie na dany rodzaj nowotworu. Powinien posiadać inny mechanizm działania w stosunku do schorzenia od pozostałych stosowanych leków. Leki te nie powinny też wzajemnie na siebie oddziaływać oraz  ich działania niepożądane powinny być odmienne, aby nie doszło do skumulowania objawów niekorzystnych w stosunku do jednej tkanki czy narządu.

Zasady stosowania chemioterapii

W leczeniu obowiązuje zasada chemioterapii sekwencyjnej, czyli stosowanie leczenia według danego schematu do czasu wystąpienia toksyczności, wymagającej zmiany farmakoterapii lub gdy stosowana terapia nie przynosi już efektu. Wówczas wprowadzany jest kolejny schemat leczenia.

Najczęściej stosowanymi lekami w leczeniu białaczek są:

• antracyklina – lek należący do antybiotyków, stosowany w leczeniu nowotworów, nie tylko białaczek i chłoniaków, ale także w leczeniu m.in. raka piersi, płuc;
• arabinozy cytozyny – lek należący do antymetabolitów, czyli leków blokujących syntezę kwasów nukleinowych, które budują DNA i RNA;
• metotrexat – także antymetabolit; stosowany między innymi w celu uniknięcia zajęcia ośrodkowego układu nerwowego;
• hydroksymocznik;
• winkrystyna.

Chemioterapia w białaczkach ma bardzo szerokie zastosowanie, zarówno jako podstawowa metoda leczenia, jak i przygotowanie do ewentualnego przeszczepu szpiku. Znaczną wadą tej metody są liczne objawy niepożądane, występujące w trakcie terapii. W każdym przypadku należy więc wziąć pod uwagę prawdopodobieństwo wystąpienia objawów niepożądanych, a z drugiej strony prawdopodobieństwo korzyści z leczenia.


Bibliografia

Madej G. Chemioterapia onkologiczna dorosłych i dzieci, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 1999, ISBN 83-200-2194-4
Maj S. Farmakoterapia chorób krwi i układu krwiotwórczego, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2000, ISBN 83-200-2449-8
Dmoszyńska A. Leczenie rozrostowych chorób hematologicznych, Folium, Lublin 2002, ISBN 83-86239-61-1
Orzechowska-Juzwenko K. Zarys chemioterapii nowotworów narządowych i układowych, Volumed, Wrocław 2000, ISBN 83-87804-15-0