Rozpoznanie białaczki przewlekłej

Wyróżnia się dwa rodzaje przewlekłych białaczek – przewlekłą białaczkę limfatyczną oraz przewlekłą białaczkę szpikową. Obie choroby znacznie się od siebie różnią, wymagają również innego leczenia. Najczęściej jednym z pierwszych objawów obu przewlekłych białaczek jest nieprawidłowy wynik morfologii krwi obwodowej, w którym pojawia się zwiększona liczba białych krwinek czyli leukocytoza. Często badanie wykonywane jest w ramach badań profilaktycznych i nieprawidłowy wynik odkrywany jest przypadkowo.

Jednak oprócz nieprawidłowego wyniku morfologii mogą wystąpić inne objawy, które mogą nasunąć podejrzenie, że możemy mieć do czynienia z białaczką, warto znać objawy, które mogą występować w obu chorobami które mogą wskazywać na konieczność wykonania dalszych badań.

Białaczka - objawy

W obu rodzajach białaczek przewlekłych pojawić się mogą objawy białaczki niecharakterystyczne:

• Niezamierzony spadek masy ciała (o 10% w przeciągu pół roku);
• Gorączka, która nie ma związku z infekcją i trwa powyżej 14 dni;
• Nadmierna potliwość w nocy;
• Osłabienie, męczliwość, znacznie utrudniająca codzienne funkcjonowanie;
• Spadek wydolności fizycznej;
• Uczucie pełności w jamie brzusznej – związane z powiększeniem śledziony.

Przewlekła białaczka szpikowa

W przewlekłej białaczce szpikowej pojawiają się ponadto objawy związane z występowaniem znacznej leukocytozy (zbyt wysoki poziom białych krwinek) i mogą to być objawy leukostazy, to znaczy zaburzenia przepływu krwi w najmniejszych naczyniach związane z dużą ilością leukocytów, co powoduje zwężenie światła naczynia, co skutkuje niedotlenieniem obszaru zaopatrywanego przez dane naczynie.

Do objawów tych należy:

• zaburzenia czynności układu nerwowego – na przykład zaburzenia świadomości;
• zaburzenia widzenia;
• bóle głowy;
• duszność;
• priapizm (bolesny wzwód prącia).

Białaczka limfatyczna

Natomiast objawy w przewlekłej białaczce limfatycznej ą z zajęcia narządów:

• powiększenie węzłów chłonnych w okolicy szyi, pachy lub pachwiny – obecne u większości chorych;
• powiększenie śledziony – obecne u połowy chorych;
• powiększenie wątroby;
• powiększenie migdałków.

W badaniach laboratoryjnych zaniepokoić powinny nieprawidłowe wartości morfologii w krwi obwodowej – leukocytoza czyli zwiększona ilość białych krwinek. W białaczce limfatycznej zwykle dochodzi do zwiększenia typu leukocytów – limfocytów, czyli występuje limfocytoza. Zwykle w granicach około 30000mm³.

Natomiast w przewlekłej białaczce szpikowej występuje zawsze leukocytoza z podniesionym poziomem neutrocytów, czyli komórek obojętnochłonnych (także podtyp białych krwinek).
Pojawia się również niedokrwistość (czyli zmniejszenie liczby czerwonych krwinek) oraz małopłytkowość (czyli zmniejszenie liczby płytek krwi). Objawy te zwykle występują w bardziej zaawansowanych postaciach, gdy dochodzi do wyparcia linii z których powstają krwinki w szpiku przez komórki nowotworowe.

Rozpoznanie białaczek przewlekłych

Gdy objawy takie wystąpią warto diagnostykę rozszerzyć. Rozpoznanie białaczki jest stawiane po pobraniu szpiku kostnego. Szpik pobiera się z okolicy mostka lub biodra. Zabieg wykonywany jest w znieczuleniu miejscowym – po podaniu znieczulenia lekarz specjalną igłą wkłuwa się w kość, gdzie znajduje się szpik kostny i pobiera się próbkę. Samo nakłucie szpiku zwykle jest bezbolesne, pacjent może jednak samo pobranie odczuwać jako delikatne ssanie lub rozpieranie.

Następnie lekarz dokonuje oceny szpiku pod mikroskopem, po wcześniejszym odpowiednim przygotowaniu materiału, co pozwala ocenić komórki. Oceniany jest rodzaju komórek, które uległy przemianie nowotworowej , określana jest  liczba i rozmiary komórek nowotworowych, oraz wykonywane jest specjalistyczne badanie cytogenetyczne, które  określa rodzaj zmian w zestawie genów komórek i ich mutacji.

W przewlekłej białaczce limfatycznej w szpiku występuje zwiększona liczba limfocytów. Aby móc postawić rozpoznanie konieczne jest spełnienie licznych kryteriów odnoszących się do liczby limfocytów w krwi i szpiku, oraz obecności określonych antygenów na komórkach.
W rozpoznaniu różnicowym przewlekłej białaczki limfatycznej trzeba wziąć pod inne choroby hematologiczne wywodzące się z tej samej linii komórkowej.

W przewlekłej białaczce szpikowej szpik jest zwykle bogato komórkowy ze zwiększoną liczba komórek obojętnochłonnych. Natomiast w specjalistycznym badaniu wykazać można obecność chromosomu Philadelphia.

Białaczka - rozpoznanie

W rozpoznaniu różnicowym należy wykluczyć:

• choroby hematologiczne przebiegające ze zwiększeniem komórek obojętnochłonnych (na przykład włóknienie szpiku),
• choroby przebiegające ze znacznym wzrostem leukocytów,
• zakażenia – bakteryjne zapalenie płuc, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
• inne nowotwory – rak płuca, rak jajnika,
• leczenie glikokortykosteriodami,
• choroby przebiegające z nadpłytkowością.

Bibliografia

Dmoszyńska A. (red.), Atlas hematologii klinicznej, Czelej, Lublin 2004, ISBN 83-88063-93-6
Mariańska B., Fabijańska-Mitek B., Windyga J., Badania laboratoryjne w hematologii, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2003, ISBN 83-200-2758-6
Kopeć-Szlęzak J. Immunofenotypowanie komórek białaczkowych i chłoniakowych, Fundacja Pro Pharmacia Futura, Warszawa 2010, ISBN 978-83-930152-2-1
Hołowiecki J. (red.), Hematologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-3938-2