Rozpoznawanie szpiczaka mnogiego

Szpiczak plazmocytowy, czyli szpiczak mnogi to nowotwór złośliwy wywodzący się z komórek plazmocytowych. Wytwarzają one jednorodne (czyli monoklonalne) białko, które nazywane jest białkiem M (monoklonalne). Choroba należy do złośliwych gammapatii monoklonalnych. Niektóre objawy kliniczne i zmiany w badaniach podstawowych mogą nasunąć podejrzenie szpiczaka mnogiego, a ich obecność skłania do dalszej diagnostyki.
 

Szpiczak mnogi - objawy

Do objawów tych należy:

• znacznie podniesione OB – „trójcyfrowe” czyli wynoszące powyżej 99;
• bóle kostne;
• przypadkowo wykryte zmiany osteolityczne (czyli ubytki w tkance kostnej);
• złamania kości przy niewielkich urazach lub bez urazów;
• nieprawidłowy wynik białek w surowicy.

Szpiczak złośliwy - rozpoznanie

Gdy objawy takie wystąpią warto diagnostykę rozszerzyć. Rozpoznanie stawiane jest na podstawie kryteriów małych i dużych. Najczęściej występują trzy objawy – obecność białka monoklonalnego w surowicy lub moczu, zwiększona liczba plazmocytów w szpiku, zmiany osteolityczne w kościach.

Kryteria duże (główne) to:

• Zwiększona liczba plazmocytów w pobranym materiale w biopsji;
• Zwiększona liczba plazmocytów powyżej 30 % w materiale pobranym ze szpiku - w tym występowanie komórek nieprawidłowych;
• Obecność białka monoklonalnego w elektroforezie surowicy lub moczu w odpowiednich stężeniach.

Kryteria małe to:

• Zwiększona liczba plazmocytów pomiędzy 10-30 % w materiale pobranym ze szpiku;
• Obecność białka monoklonalnego w elektroforezie surowicy lub moczu jednak w mniejszych stężeniach;
• Obecność zmian ubytkowych w kościach (osteoliza);
• Obniżenie w surowicy poziomu immunoglobulin.

Rozpoznanie szpinaka mnogiego jest możliwe, gdy występuje przynajmniej jedno kryterium duże i jedno małe. Można również postawić rozpoznanie choroby, gdy spełnione są trzy kryteria małe
(w tym koniecznie zwiększenie liczby plazmocytów i obecność białka monoklonalnego).

Badanie laboratoryjne

W badaniach laboratoryjnych występuje często anemia, wzrost OB powyżej 100mm/h, może być stwierdzony podniesiony poziom kwasu moczowego oraz wapnia. W elektroforezie białek surowicy lub moczu stwierdza się obecność białka monoklonalnego M (w małym odsetku szpiczaka białko M nie występuje, jest to tak zwana postać nie wydzielająca szpiczaka mnogiego).

Na podstawie przeprowadzanych badan określa się stadia zaawansowania klinicznego szpiczaka mnogiego:

• Stadium I- mała masa nowotworu – występuje gdy, spełnione są wszystkie poniższe kryteria: hemoglobina >10mg/dl, poziom wapnia w surowicy <3,0mmol/l, białko M  w klasie IgG <50g/l, w klasie IgA <30g/l; wydalanie łańcuchów lekkich z moczem < 4g/24h; RTG kości bez zmian lub obecne 1 ognisko;
• Stadium II- pośrednia masa nowotworu – występuje gdy, obecne jest ≥1 kryterium: hemoglobina 8,5-10mg/dl, poziom wapnia w surowicy 3,0mmol/l, białko M  w klasie IgG 50 – 70 g/l, w klasie IgA 30 – 50 g/l; wydalanie łańcuchów lekkich z moczem 4 – 12 g/24h; RTG kości – nieliczne ogniska osteolityczne (czyli ogniska zniszczenia kości);
• Stadium III- duża  masa nowotworu krwi – występuje gdy, gdy, obecne jest ≥1 kryterium: hemoglobina < 8,5 mg/dl, poziom wapnia w surowicy >3,0mmol/l, białko M  w klasie IgG >70 g/l, w klasie IgA >50 g/l; wydalanie łańcuchów lekkich z moczem > 12g/24h; RTG kości- liczne ogniska osteolityczne.

W rozpoznaniu nowotworu złośliwego różnicowym należy wykluczyć inne gammapatie monoklonalne, hipergammaglobulinemię, nowotwory które mogą powodować przerzuty do kości (rak prostaty, nerki, piersi, płuc) oraz tło infekcyjne (na przykład w przebiegu mononukleozy lub różyczki).


Bibliografia

Dmoszyńska A. Szpiczak mnogi, ANmedia, Warszawa 2009, ISBN 978-83-927892-2-2
Jurczyszyn A., Skotnicki B.A. Szpiczak mnogi - kompleksowa diagnostyka i terapia, Górnicki, Wrocław 2010, ISBN 978-83-61257-29-5
Waterbury L. Hematologia, Urban & Partner, Wrocław 1998, ISBN 83-85842-68-3
Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0

Szpiczak mnogi - rozpoznanie