Wskazania do hemaferezy

Hemafereza to zabieg usunięcia z krwi określonego składnika. Służą w tym celu tak zwane separatory komórkowe, czyli specjalne urządzenia przez które przepływa krew pobierana z układu żylnego pacjenta, która zostaje oczyszczana z konkretnego składnika, a następnie wraca z powrotem do chorego. Hemafereza jest zwykle leczeniem uzupełniającym, stosowanym w początkowy etapie leczenia. Do uzyskania określonego celu konieczne jest kilkukrotne wykonanie zabiegu zwykle w odstępach kilkudniowych.

Hermafereza - wskazania

Wskazania do wykonania hemaferezy można podzielić na przypadki kiedy wykonanie hemaferezy jest:

• zdecydowanie zalecane,
• wykonanie zabiegu wydaje się użyteczne,
•  przeprowadzenie zabiegu wydaje się być wątpliwe.

W pierwszej sytuacji zostało potwierdzone w badaniach klinicznych, że hemafereza jest skuteczna, czyli przynosi efekt. W drugiej sytuacji wykazano skuteczność tej metody w leczeniu danego schorzenia, jednak są inne sposoby leczenia równie skuteczne jak hemafereza. W przypadkach wątpliwych nie wykazano, aby wykonanie zabiegu przyniosło pożądany skutek.

Rodzaje hermaferezy

Wyróżnia się kilka rodzajów hemaferezy w zależności od tego jaki składnik jest usuwany i w jakich ilościach:

1. Plazmafereza - gdy usuwane jest osocze.

• plazmafereza częściowa - usuwana jest tylko część osocza, najczęściej 1-1,5 litra, w jego miejsce podawane są płyny zastępcze;
• plazmafereza całkowita - tak zwana wymiana całkowita; usunięcie 3-4 litrów osocza, w jego miejsce zawsze stosowane są płyny zastępcze;
• plazmafereza elektywna (perfuzyjna) – po oddzieleniu osocza, zostaje ono przefiltrowane w separatorze i usunięte z niego pozostaje składnik niepożądany (na przykład toksyna), po czym oczyszczone osocze chorego wraca do jego układu krążenia.

2. Cytafereza - gdy usuwane są poszczególne grupy krwinek.

• erytocytafereza - gdy usuwane są krwinki czerwone;
• granulocytafereza - gdy  usuwane są krwinki białe;
• limfocytafereza - gdy  usuwane są krwinki białe;
• trombocyt afereza - gdy  usuwane są płytki krwi;
• separacja komórek macierzystych.

Wskazania zależności od rodzaju usuwanego składnika

1. Wskazania do plazmaferezy:

• zakrzepowa plamica małopłytkowa;
• demielinizacyjna polineuropatia IgA i IgG;
• miastenia gravis;
• zespół Guillaina Barrego (postać ciężka);
• zespół Goodpasture’a;
• plamica poprzetoczeniowa;
• immunizacja w układzie Rh (do 10 tygodnia ciąży);
• rodzinna hipercholesterolemia.

Są to schorzenia w których wykazano skuteczność metody. W przypadku gwałtownie postępującego kłębuszkowego zapalenia nerek, choroby zimnych aglutynin, zatruciu grzybami wykazano skuteczność hemaferezy porównywalną do innych metod terapeutycznych.

2. Wskazania do cytaferezy:

• poliglobulia (zwiększona liczba krwinek czerwonych) i czerwienica prawdziwa - stosuje się erytrocytaferezę;
• hiperleukocytoza (znacznie zwiększona liczba białych krwinek) - wykonuje się leukaferezę;
• niedokrwistość sierpowato komórkowa  - stosuje się erytrocytaferezę;
• nadpłytkowość - stosowna jest trombocytafereza;
• pozyskiwanie komórek macierzystych do przeszczepów;
• niezgodność w układzie HLA w przeszczepie alogenicznym szpiku.

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do wykonania hemaferezy jest jedynie:

• wstrząs,
• skrajnie ciężki stan ogólny chorego.

Obecnie separatory komórkowe służą między innymi do:

• przeprowadzenia zabiegów hemaferezy leczniczej, 
• izolacji krwiotwórczych komórek macierzystych z krwi obwodowej, 
• zagęszczania i oczyszczania komórek macierzystych znajdujących się we wcześniej pobranym szpiku.

Przy pomocy hemaferezy produkuje się także koncentraty poszczególnych krwinek. Tak więc zastosowanie hemaferezy nie ogranicza się tylko do chorób wywodzących się z układu krwionośnego, ale obejmuje również schorzenia:

• neurologiczne,
• metaboliczne,
• immunologiczne,
• toksykologiczne.

Bibliografia

Rosiek A. Hemafereza lecznicza, Journal of Transfusion Medicine 2010, 3, 92–98
Antoszewski Z., Maciejewski D., Skalski J. Hemotransfuzja, autohemotransfuzja i hemodylucja sterowana w zastosowaniu klinicznym, Śląsk, Katowice 2000, ISBN 83-7164-226-1
Waterbury L. Hematologia, Urban & Partner, Wrocław 1998, ISBN 83-85842-68-3
Szczeklik A. (red.), Choroby wewnętrzne, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011, ISBN 978-83-7430-289-0