Banki szpiku

Przeszczepianie szpiku to jedna z metod leczenia między innymi niektórych chorób nowotworowych. Transplantacja szpiku prowadzona jest w celu odbudowy zniszczonego lub funkcjonującego w niewłaściwy sposób szpiku. Przeszczep przeprowadzany jest poprzez przeszczepienie komórek od osoby zdrowej do chorej (alotransplantacja) lub poprzez podanie choremu jego własnych komórek (autotransplantacja). Po kwalifikacji chorego do przeszczepu alogenicznego następuje poszukiwanie dawcy, czyli osoby zdrowej od której będzie pobierany szpik kostny.

Białaczka - przeszczep szpiku

Poszukiwania rozpoczyna się  wśród osób najbliższych. Prawdopodobieństwo, że wśród rodzeństwa  uda się odnaleźć ten sam układu zgodności tkankowej wynosi 1:4. W przypadku braku zgodności  dawcy rodzinnego dawcy poszukuje się w bankach szpiku krajowych oraz zagranicznych. Iloraz szans wynosi 1:10000, jednak przy odpowiednio dużej bazie dawców udaje się znaleźć dawcę u ponad 50% pacjentów.

BMDW (czyli Bone Marrow Donor Worldwide) to ogólnoświatowy rejestr potencjalnych dawców szpiku, w skład którego wchodzi 58 banków dawców komórek krwiotówrczych z 43 krajów oraz 39 banków krwi pępowinowej z 21 krajów. Bone Marrow Donors Worldwide powstało w 1988 roku. Co miesiąc drogą elektroniczną trafia aktualizacja danych do centralnego serwera mieszczącego się w Leiden w Holandii. Obecnie na całym świecie funkcjonuje kilkadziesiąt rejestrów, do których mogą zgłaszać się dawcy szpiku. Niestety nie ma jednej spójnej statystyki, określającej liczbę dawców (BMWD zawiera dane z 58banków). W Polsce jest kilka banków szpiku. Jeżeli chcemy zostać dawcą zapisujemy się tylko do jednego z nich.

W Polsce na rok 2007 zarejestrowano w sumie około 35 100 dawców. W Australii i Nowej Zelandii ponad 161 000, w Kanadzie około 222 000, na Cyprze około 100 000, w Czechach około 50 000, w Niemczech prawie 3 000 000 , w Hong Kongu około 56 000, w Izraelu ponad 321 000, w Japonii prawie 270 000, w Hiszpanii około 58 000, na Tajwanie około 268 000, w Wielkiej Brytanii około 680 000, w USA prawie 4 600 000.

Bank szpiku kostnego

Bank dawców szpiku kostnego to baza danych w której umieszczone są informacje na temat antygenów zgodności tkankowej dawców (HLA - human leukocyte antigens ). Dane te są prawnie chronione, a udostępniane zostają na prośbę ośrodków transplantacyjnych poszukujących dawców szpiku dla pacjentów. Każdy dawca szpiku, którego dane genetyczne znajdują się w Banku Dawców otrzymuje swój numer identyfikacyjny i tylko w tej formie informacje o nim przekazywane są do ośrodków transplantacyjnych.

Znalezienie odpowiedniego dawcy jest bardzo trudne. Jego antygeny zgodności tkankowej muszą być identyczne lub bardzo podobne do antygenów pacjenta. W przeciwnym wypadku organizm biorcy potraktuje przeszczepiony szpik jako ciało obce i zacznie je zwalczać, co spowoduje odrzucenie przeszczepu. Kombinacji jest bardzo wiele, dodatkowo każdy naród ma charakterystyczne kombinacje genetyczne – stąd idea zakładania banków szpiku w Polsce, zwiększa to bowiem szansę na znalezienie odpowiedniego dawcy szpiku.

Dawca szpiku - kto nim może zostać?

Dawcą szpiku może zostać każdy człowiek z ogólnie dobrym stanem zdrowia w wieku od 18 do 50 lat. Przeciwwskazaniami do zostania dawcą są:

• zakażenie wirusem ludzkiego upośledzenia odporności (HIV,
• zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu C (WZW C),
• przebycie gruźlicy (5 lat wstecz),
• przebycie chorób nowotworowyc,
• ciąża i laktacj,
• łuszczyc.

Względnymi przeciwwskazaniami są przebycie żółtaczki, cukrzyca, aktywna astma, przebyty zawał serca, epilepsja, nadciśnienie, stosowanie leków hormonalnych, tatuaż wykonany w ostatnich miesiącach.

Jak zostać dawcą?

Aby zostać umieszczonym w baku dawców najpierw trzeba wyrazić na to zgodę -  po wypełnieniu dokumentów pobiera się  próbkę krwi od potencjalnego dawcy. Odbywa się także badanie lekarskie. Następnie oznacza się antygeny zgodności tkankowej (HLA), które zostają umieszczone w Banku Dawców Szpiku Kostnego. Jeśli okaże się, iż osoba chora poszukująca dawcy szpiku ma antygeny zgodności tkankowej takie same jak dawca zostanie on poproszony o oddanie szpiku. Szpik kostny można oddać tylko honorowo i nieodpłatnie. Sam zabieg oddania szpiku jest bezpieczny, a jego ryzyko związane jest jedynie ze znieczuleniem stosowanym podczas zabiegu.


Bibliografia

Kałwak K. (red.), Hematopoetyczne komórki macierzyste - pytania i odpowiedzi, MedPharm, Wrocław 2009, ISBN 978-83-60466-68-1
Waterbury L. Hematologia, Urban & Partner, Wrocław 1998, ISBN 83-85842-68-3
Fabijańska-Mitek J., Nowak J. Immunogenetyczne podstawy doboru dawców oraz przeszczepiania komórek krwiotwórczych i narządów, OINPHARMA, Warszawa 2007, ISBN 83-919134-7-5
Pęczak L., Rowiński W., Wałaszewski J. Transplantologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, ISBN 83-200-2746-2