Jakie leczenie po przeszczepie?

Przeszczep szpiku prowadzony jest w celu odbudowy zniszczonego lub funkcjonującego w niewłaściwy sposób szpiku. Niestety w momencie wykonania przeszczepu nie dochodzi do zakończenia leczenia, bowiem sam proces zagnieżdżania się przeszczepionych komórek macierzystych trwa około miesiąca. W tym czasie chory wymaga stałego leczenia i ścisłej obserwacji. Przed przeprowadzeniem transplantacji chory szpik zostaje całkowicie zniszczony, co skutkuje brakiem produkcji krwinek czerwonych, białych oraz płytek.

Białaczka - przeszczep szpiku

Po przeszczepie dopiero po około miesiącu przeszczepione komórki podejmują funkcję, do tego czasu pacjent jest pod stała kontrola lekarską, przebywa w specjalnych odizolowanych pomieszczeniach w których filtrowane jest nawet powietrze. W tym czasie konieczne bywa leczenie niedokrwistości (niedobór krwinek czerwonych) oraz występującej małopłytkowości. W leczeniu stosuje się przetoczenie krwi, krwinki czerwone oraz płytki krwi – najkorzystniej dla chorego gdy można w tym celu użyć preparatów pobranych od dawcy, który oddał wcześniej choremu szpik kostny. Przez cały ten okres ze względu na brak białych krwinek które odpowiadają za obronę organizmu przed infekcjami stosowane są leki zapobiegające zakażeniom bakteryjnym, wirusowym oraz grzybiczym.

Przeszczep szpiku - co później?

Po pierwszym miesiącu szpik zaczyna produkować krwinki i leczenie powoli staje się łagodniejsze. Jednak leki należy stosować nadal ściśle według wskazań lekarskich. Leczenie stosowane jest w celu zapobiegania powikłaniom przeszczepu, a szczególnie chorobie przeszczep przeciw gospodarzowi (GvHD). Choroba występuje w wyniku wprowadzenia wraz z przeszczepem limfocytów dawcy, które reagują przeciwko organizmowi biorcy.

Komplikacje po przeszczepie szpiku, choroba występują u 30-50% chorych po przeszczepie, nieco częściej u osób starszych, po przeszczepach od dawców niespokrewnionych, przy niepełnej zgodności szpiku. Stanowią najczęstszą przyczynę zgonów niezwiązaną ze wznową choroby. W celu zapobiegania stosuje się leczenie immunosupresyjne, czyli osłabiające odpowiedzi układu odpornościowego. Warto przestrzegać pewnych zasad:

• przyjmować leki regularnie, najlepiej o stałych godzinach,
• nie odstawiać leków ani nie zmieniać dawkowania bez konsultacji z lekarze,
• w przypadku pominięcia dawki lub przypadkowego zażycia nieprawidłowej dawki należy skontaktować się z lekarzem,
• nie zażywać leków po upłynięciu daty ważności, przechowywać leki w chłodnym, ciemnym miejscu,
• w przypadku pojawienia się objawów niepożądanych zawsze należy skontaktować się z lekarzem,
• bez porozumienia nie przyjmować żadnych innych leków, nawet bez recepty.

Po przeszczepie gdy wszystko przebiega bez powikłań  leczenie immunosupresyjne redukuje się po 100. dniu od przeszczepu. Całkowite odstawienie jest możliwe po sześciu miesiącach. Leczenie zapobiegające zakażeniom kontynuowane jest przez rok od transplantacji.

Szczepionki po przeszczepie

Po około roku od zabiegu warto również rozpatrzyć szczepienia zapobiegające chorobom zakaźnym. Po przeszczepie szpiku przeciwwskazane jest przyjmowanie szczepionek zawierających żywe drobnoustroje (szczepionka przeciwko odrze, różyczce, śwince, gruźlicy, polio). Szczepionkami składającymi się z zabitych drobnoustrojów chorzy mogą być szczepieni jednak po konsultacji z lekarzem.

Szczególnie polecane jest szczepienie przeciwko grypie, które należy powtarzać co roku. Jako lek można potraktować także wysiłek fizyczny. Aktywność fizyczna pozytywnie wpływa nie tylko na poprawę stanu ciała ale także i ducha. Ćwiczenia muszą być stopniowe i dobrane do wydolności chorego. Można zacząć od spacerów, pływania. Podejmowanie większych wysiłków  fizycznych powinny być skonsultowane  z lekarzem z zespołu transplantacyjnego. Wysiłek powinien zostać przerwany gdy pojawia się duszność, nadmierne zmęczenie, krwawienia z nosa, ból w klatce piersiowej, zawroty głowy. Zwykle powrót do pracy możliwy jest po 12 miesiącach od przeszczepu.


Bibliografia

Sułek K., Wąsak-Szulkowska E. Hematologia w praktyce, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007, ISBN 978-83-200-3418-9
Matysiak M. Hematologia w praktyce pediatrycznej, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2002, ISBN 83-200-2639-3
Kałwak K. (red.), Hematopoetyczne komórki macierzyste - pytania i odpowiedzi, MedPharm, Wrocław 2009, ISBN 978-83-60466-68-1
Pęczak L., Rowiński W., Wałaszewski J. Transplantologia kliniczna, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, ISBN 83-200-2746-2